F110 motoruyla kaç adet KAAN üretilecek? İnşa halindeki 3 prototip ne zaman uçacak? TUSAŞ Genel Müdürü açıkladı

Türk Havacılık ve Uzay Sanayii (TUSAŞ) Genel Müdürü Mehmet Demiroğlu, 85 milyonun yakından takip ettiği Millî Muharip Uçak KAAN'a ilişkin son gelişmeleri anlattı. SAHA İstanbul'un Youtube kanalı için verdiği söyleşide Demiroğlu, Türk Hava Kuvvetleri'ne yapılacak ilk KAAN teslimatının 2028'den 2029 yılına sarktığını, halihazırda inşa halindeki KAAN test prototiplerinden ilkinin ise haziran ayına dek uçacağını söyledi. 

KAAN'a güç verecek millî motor TF35000 ve ilk bloklarda kullanılacak F110 motorundan da bahseden Demiroğlu, şu açıklamayı yaptı:

"KAAN, Türkiye'nin gözbebeği projesi. Çünkü sadece bir uçak yapmıyoruz KAAN'la. Bir ekosistem geliştiriyoruz. Her şeyi yerli yapmak demek sadece parçaları işleyip makinelerde, CNC'lerde onları monte etmek değil; her şeyi yerli yapmak aviyoniklerini, iniş takımlarını, hidrolik kontrol sistemlerini, aktuatörleri, motor da dahil aklınıza ne geliyorsa hepsi KAAN'ın birer projesi olarak başlatılmış durumda. 

Bu gerçekten zor bir proje. Birçok şeyi aynı anda yapıyorsunuz. İlk defa yapıyorsunuz ve aynı anda yapıyorsunuz. Alt yükleniciler çoğunu ilk defa yapıyorlar. KAAN beşinci ve altıncı nesil projesi. Dolayısıyla çok iddialı olmanız lazım. Geçmişte yapılanları tekrar etmekle bir yere varamayacağınız bir proje. Yeni bakış açıları ve yeni yöntemler geliştirmeniz gerekiyor. 

KAAN'ımızın bir tane prototipi vardı, onun uçuşlarını yaptık. Onun yer testleri ve bazı sistemsel testlerine devam ediyoruz. O prototipi uçuş testlerinde kullanmıyoruz. O aslında esas amaç itibariyle mühendislik prototipiydi.

Uçuş prototiplerinin halihazırda 3 tanesi devam ediyor. 

İlkinin uçuşunu nisan sonu diye planlamıştık ama mayıs, bilemediniz haziran ayında uçmuş olur. Ufuk tefek son dakika rötuşlar, son dakika aksaklıklar böyle büyük projelerde her zaman çıkabilir. Hazirana kadar inşallah KAAN'ın birinci prototipinin uçmuş olduğunu göreceğimizi rahatlıkla söyleyebilirim. 

İkinci prototip onun arkasından gelecek, çünkü yoğun bir test kampanyamız var. Üçüncü prototip de onun arkasından... İkinci uçağı bu senenin sonuna kadar, üçüncüyü de ya bu senenin sonunda ya da önümüzdeki senenin başında teste sokmayı planlıyoruz. 

Uçakların hepsi zaten daha önce ortaya çıkacak. Uçmalarından bahsediyorum. Prototipler daha önce görünür hale gelmiş olur. Bunların 2-3 ay yer testleri var. Sistem, rezonans, yakıt, elektrik... Bütün testlerinin yapılması lazım ki biz uçuş aşamasına gönül rahatlığıyla geçelim. Bu aşama uzun sürebiliyor. Şu anda KAAN'daki ilerleme bu yönde." 

TF35000: BİLİMİN, MALZEMENİN, TEKNOLOJİNİN SON NOKTASI 

"(TF35000 ve F110 motorlarında son durum) Ben bir makine mühendisiyim. Doğma büyüme motorlarla iştigâl halindeyim diyebilirim. Hem General Electric motorlarında hem kendi yaptığımız TS1400 üzerinde hem de BMC'de motorlar konusunda epeyce çalıştığımı söyleyebilirim. 

Motor gerçekten zor bir konu. "Mühendisliğin en zirve konusu nedir?" diye sorarsanız, malzeme, üretim, montaj her açıdan, bu soruya direkt "Türbinli motorlardır" cevabını veririm. Niye? Çünkü malzemenin ve tasarımınızın en zor şartlarda çalıştığı bir ortamdır motor. 

2 bin dereceye çıkan sıcaklıklar var. Malzeme orada erimeyecek; bırakın erimeyi, sağlam şekilde yıllarca devam edecek. Onlarca bar basınç altında çalışacak. Hız... Onbinlerce RPM'de çalışacak. Bütün bunların hepsini motorunuzun içinde küçük bir alanda yapıyorsunuz. Gerçekten zor ama yapabileceğimiz bir proje. 

Buna gözümüz kesiyor. Çünkü biz TS1400'ü yaptık, çalıştırdık; bundan sonra sertifikasyon ve kalifikasyon kısımları kaldı GÖKBEY için.

Ama TF35000 daha da zor bir proje. Şu anda varolan F110 motorları 70'li yılların... Zamanla tabii ki güncellenip modernize ediliyor, malzeme ve tasarımı geliştiriliyor ama sonuçta ana dizayn oradan geliyor. 

Şimdi sizin onun ötesinde bir şey yapmanız lazım. Süpercruise özelliği var, yani afterburner'ları kullanmadan ses hızının üzerinde gitmeniz gerekiyor. Bütün bunlar bilimin, mühendisliğin, malzemenin son noktasıdır. Ama ben ekipleri tanıyorum, kendim de içlerinde bulundum; hem TEI'de hem TRMotor'da. TUSAŞ'taki arkadaşları da tanıyorum entegrasyon tarafında... Hızlı yapmamız lazım. 

Bakarsanız bir motor ne kadar sürede geliştirilmiş? İki haneli rakamlar, maalesef. Ama bizim net bir takvimimiz var. 2032'de TF35000 motorunun entegrasyonunu yarıya kadar getirmiş, hatta tamamlamış olmamız gerekiyor. Bu şu demek: 2031'de siz bu motoru artık nihaî aşamaya getirmişsiniz, ön üretimlere başlamışsınız ve teste sokmuşsunuz. 

Zaman kısıtlamasından ötürü hemen arkasından bunu uçak entegrasyonuna sokmak zorundayız. Bu gerçekten zor bir konu ama yapmak zorunda olduğumuz bir konu." 

İLK İKİ BLOKTA 40'A KADAR SAYIDA KAAN'A F110 MOTORLARI GÜÇ VERECEK

"KAAN'ın geçici motoru olarak biz F110 motorunu seçtik ve aldık, 'interim engine' olarak. Niye? Çünkü bildiğimiz bir motor. F-16'lardan ötürü elimizin altında olan bir motor. Bizim isterlerimize yakın bir motor. Biz 35 bin (libre) istiyoruz ama bu 29-30 bin bandında. Dolayısıyla bu motorları kullanarak en azından geliştirme fazını bitirelim, belli bir yere kadar gelelim. Bu sırada kendi motor tasarımımız devam etsin istiyoruz. 

Seri üretim Blok-10 ve Blok-20'lerde 20 ilâ 40 arasında sayıda KAAN'ı F110 motoruyla yapacağız. Bu bizim Blok-10 ve 20'lerimiz. Esas motorumuzun bulunduğu grup değil. 

Bizim şu anda 2 yıl önceki planlamamızla şu andaki takvim arasında hiçbir fark yok. Tek fark, birçok şeyi yeni tecrübe ettiğimiz için ve zorlu bir süreç olduğu için, 3 ay önce bitirmemiz lazımdı, 3 ay sonra bitiriyoruz, bu kadar farklardan bahsediyoruz. 

F-35'in ne kadar sürede yapıldığını, diğer platformların ne kadar uzun sürede yapıldığını yahut yapılamadığını biliyoruz. 3-5 ay, bunun gibi büyük projelerde konuşulacak, endişe edilecek bir zaman değildir. Bunlar normal. 

Gönül ister ki KAAN'ımıza 3 ay önce kavuşalım. Ancak 3 ay sonra da kavuşsak bunu dünyanın sonu olarak görmüyoruz. Bu tip projelerde birkaç ay konuşmaya bile değmez. 2029 yılında KAAN'ın seri üretimine geçmiş ve teslimatlara başlamış oluruz diyoruz. Yakınlarda da ilk 20 uçağa ilişkin resmî siparişi almayı bekliyoruz." 

KIZILELMA'YI ALTINCI NESİL KONSEPT İÇİN ÇALIŞIYORUZ

"Altıncı nesil konsepti de çalışıyoruz. HÜRJET ile ANKA-3 arasında yaptığımız çalışmalar, KAAN ile HÜRJET arasındaki çalışmalar... Sadece kendi platformlarımız da değil. KIZILELMA'yı da çalışıyoruz. O da sonuçta hava kuvvetlerinin envanterinde olacak ve beraber çalışılması gereken konseptler. Hepsini bir arada çalışıyoruz ve çok başarılı gittiğimizi söyleyebilirim. 

KAAN Blok-10'u envantere soktuğumuzda "Altıncı nesil olacak mı?" derseniz, hayır, olmayacak, onu söyleyeyim. Altıncı nesli Blok-20'nin sonlarında konuşuyor oluruz. 

O da motordan dolayı "5,5'uncu nesil olabilir" diyebiliriz ama biz kendi motorumuzu kullanmaya başladığımız anda, o zamana kadar altıncı nesille ilgili bütün çalışmaları tamamlamış, şu anda mevcut olan ve hatta tasarım aşamasında olup o tarihte tamamlanacak platformlarda bu işe hazır olmuş olacağız. Çünkü altyapımız hazır ve ne yapacağımızı biliyoruz.

'Altıncı nesil' kavramını tanımlayan ülkelerden biri olacağımızı söyleyebilirim. 

Endonezya'nın 48 adetlik siparişini herkes MoU (mutabakat muhtırası) zannetti. Hayır, değil. İmzayı ben attım. 15 milyar dolarlık çerçeve anlaşmasını tamamladık. Resmi olarak herkes şu anda birinci faz kapsamındaki sözleşmeyi imzalamış durumda. İkinci ve üçüncü faz anlaşmaları 2026 içerisinde planlandı, onu yapacağız. 

Bu işin finans ve eğitim tarafı var. Orada (Endonezya'da) yapılacak işlerin planlanması var. "Yerli motorla istiyorum" dediler. "Siz de zaten o zamana kadar bekleyeceksiniz, biz de bekleriz" dediler. Bu bizim için gerçekten çok büyük bir gurur ve onur. Türk savunma sanayiinin geldiği noktayı gösteriyor." 

TUSAŞ Genel Müdürü Mehmet Demiroğlu:

▪️KAAN'ın ikinci prototipini en geç haziran ayında uçarken görürüz.

▪️Son dakika rötuşlar, son dakika aksaklıklar böyle büyük projelerde her zaman çıkabilir.

▪️KAAN motoru entegrasyonunu 2032'de yarılamış veya tam olarak bitirmiş olmayı… pic.twitter.com/OxxDaj038T

— TRHaber Savunma (@savunma_trhaber) January 23, 2026