2000 sonrası emekliler için 'İntibak' çağrısı: Yama değil ameliyat şart!

Eski SGK Başmüfettişi İsa Karakaş, kaleme aldığı yazısında emekli maaş sistemindeki adaletsizliklere dikkat çekerek, köklü bir reform ihtiyacını vurguladı. Karakaş’a göre mevcut tablo “pansuman tedbirlerle” düzeltilemeyecek kadar derin.

AYNI PRİM FARKLI MAAŞ

Sahadan gelen tepkilerin ortak noktası şu soruda birleşiyor:

Aynı prim gün sayısına sahip ve benzer kazançlar üzerinden prim ödeyen iki kişi neden farklı maaş alıyor?

Özellikle 2000 sonrası emekli olanlar, yıllardır gündeme gelen ancak hayata geçirilmeyen intibak düzenlemesinin ne zaman yapılacağını merak ediyor. Uzmanlara göre, intibak olmadan maaş adaletsizliğinin tamamen ortadan kalkması zor görünüyor.

'ÇOK PRİM ÖDEYEN KAZANMALI' İLKESİ ZEDELENDİ

Sosyal güvenlik sisteminin temel prensibi olan “çok prim ödeyenin çok maaş alması” anlayışının uygulamada aksadığı ifade ediliyor. Karakaş’a göre sistem, emeğe ve ödenen prime göre değil, büyük ölçüde “emeklilik dilekçesinin verildiği tarihe” göre şekilleniyor.

Bu durum, aynı işyerinde aynı şartlarda çalışan kişiler arasında ciddi maaş farklarına yol açabiliyor.

BİR GÜNLÜK FARK, YÜZDE 30 MAAŞ KAYBI

Sistemdeki en çarpıcı sorunlardan biri ise takvim farkı. İddialara göre, 31 Aralık’ta emeklilik dilekçesi veren bir kişi ile 1 Ocak’ta başvuran bir başka kişi arasında yüzde 30’a varan maaş farkı oluşabiliyor.

Özellikle 2024 yılında dilekçe veren bazı emeklilerin bu fark nedeniyle ciddi mağduriyet yaşadığı belirtiliyor. Aynı primi ödeyen iki çalışanın sadece başvuru tarihi nedeniyle farklı maaş alması, “hukuki ve vicdani” açıdan eleştiriliyor.

SGK AÇISINDAN DA RİSK OLUŞTURUYOR

Uzman değerlendirmelerine göre bu tablo yalnızca emeklileri değil, sistemi de olumsuz etkiliyor. Maaş düşüşü endişesi yaşayan çalışanların daha erken emeklilik başvurusunda bulunması:

SGK’nın prim gelirini azaltabiliyor, daha fazla kişiye daha uzun süre maaş ödenmesine yol açabiliyor, nitelikli iş gücünün sistemden erken çıkmasına neden olabiliyor. Bu durumun sosyal güvenlik dengesini uzun vadede zorlayabileceği ifade ediliyor.

2013'TE NE SÖZ VERİLMİŞTİ?

Daha önce çıkarılan 2000 yılı öncesi intibak düzenlemesinin yaklaşık 2,5 milyon dosyayı kapsadığı biliniyor. Ancak 2000 sonrası emekliler için 2013 yılında dile getirilen düzenleme beklentisi henüz karşılanmadı.

Karakaş, aradan geçen 13 yıla dikkat çekerek, artık kapsamlı bir yasal düzenleme yapılması gerektiğini savunuyor.

GERÇEK BİR İNTİBAK NEYİ DEĞİŞTİRİR?

Uzmanlara göre kapsamlı bir intibak düzenlemesi şu sonuçları doğurabilir:

Eşitlik: Aynı prim günü ve kazanç düzeyine sahip kişiler, emeklilik yılına bakılmaksızın benzer maaş alabilir.

Güven: Çalışanlar, ödedikleri primin karşılığını alacaklarına dair sisteme daha fazla güven duyabilir.

Adalet: Yüksek prim ödeyenlerin hak kaybı önlenebilir.

GÖZLER OLASI YASAL DÜZENLEMEDE

TÜİK verileri ve artan geçim sıkıntısı tartışmaları sürerken, düzenlemenin yalnızca belirli bir kesimi değil, memur emeklileri dahil geniş bir kitleyi kapsaması gerektiği dile getiriliyor.

Şu an için 2000 sonrası emeklilere yönelik resmi bir intibak yasası teklifi bulunmuyor. Ancak kamuoyundaki tartışmalar ve artan talepler, konunun önümüzdeki dönemde yeniden Meclis gündemine gelme ihtimalini güçlendiriyor.