Yüksek Mahkeme'den Trump'a tarife şoku: Yetkiniz yok kararı!

ABD’de ticaret politikası üzerinden yürüyen yetki tartışması, ülkenin en yüksek yargı organının kararıyla yeni bir boyuta taşındı. ABD Yüksek Mahkemesi, Başkan’ın Uluslararası Acil Ekonomik Güçler Yasası (IEEPA) kapsamında tek taraflı tarife uygulayamayacağına hükmederek, yürütmenin ekonomik yetki alanına önemli bir sınır çizdi.

ANAYASA VURGUSU: VERGİ YETKİSİ KONGRE’NİN

Mahkeme kararında, ABD Anayasası’nın ilgili maddesine atıf yapılarak “vergi ve gümrük vergisi koyma yetkisinin Kongre’ye ait olduğu” açık şekilde ifade edildi.

Kararda, hükümetin IEEPA’yı “Başkana tek taraflı olarak sınırsız gümrük vergileri uygulama ve bunları istediği gibi değiştirme yetkisi veren bir yasa” olarak yorumladığı belirtildi. Ancak yüksek yargı, bu yorumun yasanın kapsamını aştığını kaydetti.

Mahkeme ayrıca, IEEPA’nın yarım asırlık geçmişinde hiçbir Başkanın bu büyüklük ve kapsamdaki tarifeleri uygulamak için yasayı kullanmadığına, hatta herhangi bir gümrük vergisi için dahi bu düzenlemeye başvurulmadığına dikkat çekti.

“İTHALATI DÜZENLEME” VERGİ KOYMAK DEMEK DEĞİL

Kararda özellikle, yasada geçen “ithalatı düzenleme” ifadesinin, Kongre’nin anayasal “vergi koyma” yetkisini kapsamadığı vurgulandı.

Yüksek Mahkeme, büyük ekonomik ve siyasi etkisi olan “son derece önemli” bir yetki devrinin, Kongre tarafından muğlak bir dil kullanılarak yapılamayacağını belirtti.

IEEPA’nın Başkana; soruşturma başlatma, engelleme ve yasaklama gibi alanlarda ithalatı düzenleme yetkisi verdiği aktarıldı. Ancak bu uzun yetki listesinde “gümrük vergileri veya harçlara dair hiçbir açık hüküm bulunmadığı” kaydedildi.

TARİFELER NASIL BAŞLADI?

Ticaret politikasında tarifeleri etkin bir araç olarak kullanan Donald Trump, geçen yıl ikinci kez başkanlık görevine başlamasının ardından IEEPA kapsamında çeşitli gümrük vergilerini yürürlüğe koymuştu.

Trump, söz konusu yasa kapsamında ABD’nin neredeyse tüm ticaret ortaklarına “karşılıklı” gümrük vergileri uygulamıştı. Ayrıca Çin, Kanada ve Meksika’ya yönelik tarifeleri ise fentanil akışını gerekçe göstererek devreye almıştı.

TARİFELER YARGIYA TAŞINDI

Uygulanan tarifeler, bazı özel şirketler ve eyaletler tarafından ABD Uluslararası Ticaret Mahkemesi’ne taşındı.

Mahkeme, 28 Mayıs 2025 tarihli kararında, karşılıklılık esasına dayalı tarifelerin IEEPA kapsamındaki başkanlık yetkisini aştığına hükmetti.

ABD yönetimi ise bu kararın “hükümetin diplomasisine zarar verdiği ve başkanlık yetkisine müdahale ettiği” gerekçesiyle temyize başvurdu.

TEMYİZ SÜRECİ VE YÜKSEK MAHKEME’YE GİDEN YOL

Dosya, ABD Temyiz Mahkemesi’ne taşındı. Temyiz Mahkemesi, alt mahkeme kararının uygulanmasını geçici olarak durdurdu.

29 Ağustos 2025’te açıklanan kararda ise alt mahkemenin hükmü büyük ölçüde onaylandı. Ancak tarifelerin derhal iptali reddedilerek Trump yönetimine Yüksek Mahkeme’ye başvuru için süre tanındı.

Bunun üzerine Trump yönetimi, tarifelerin büyük bölümünün yasa dışı bulunduğu karara karşı Yüksek Mahkeme’ye başvurarak hızlı inceleme talebinde bulundu.

5 Kasım 2025’te, ABD Yüksek Mahkemesi tarafların savunmalarını dinledi ve Başkan’ın uyguladığı tarifelerin acil durum yetkilerini aşıp aşmadığını değerlendirdi.

KARARIN ANLAMI NE?

Yüksek Mahkeme’nin 6’ya karşı 3 oyla aldığı bu karar, yürütmenin ekonomik kriz ve ulusal güvenlik gerekçesiyle başvurduğu yetkilerin sınırlarını yeniden çizdi.

Karar, “Başkan acil durum yetkileriyle vergi koyamaz” mesajı verirken, Kongre’nin anayasal rolünü de güçlü şekilde teyit etmiş oldu.