Türklerin okuma psikolojisi

-----

2023-05-15 00:00:00

Charles H. Cooley’in“ayna benlik teorisi”ne göre bir kişiye nasıl davranılırsa o kişinin zamanla o sıfatları kabul edip o şekilde davranmaya başladığı görülür. Ya da başka bir ifadeyle etkileşim içerisine girdiğimiz diğer insanların bize karşı davranış ve tutumlarının benliğimizi anlatan bir ayna vazifesi gördüğü kabul edilir. Bu teorinin Türklerin okuma psikolojisini hayli şekillendirdiği söylenebilir.Nitekim yaklaşık yarım asırlık geçmişimizde bunu rahatlıkla görebiliriz. Türklerin okuyup yazmadığı görüşü, yıllarca sık sık tekrarlanarak bireyler vetoplum tarafından kabul görmüş ve bunun neticesi olarakyukarıda belirtilen teori,toplumda neşvünema bulmuştur. Hatta bu benimsenme olayı günümüzde iyice ileri giderek “Türklerin artık kitap okumayacağı” düşüncesine evrilmiştir. Çünkü son zamanlarda yapılan veaslında “Türklerin kitap okuduğu” yönündeki araştırmalara<a href="file:///C:/Users/user/Desktop/ALI%CC%87%20FUAT%20ARICI%20.docx#_edn1" name="_ednref1" title="">[1]</a> insanların pek inanmadığı gözlenmiştir.<o:p></o:p> Doğan Cüceloğlu, psikolojiyi insan davranışının altında yatan temel faktörleri bulmaya ve anlamaya çalışan bilimsel çaba olarak nitelendirir. Günümüzde beceri kavramıyla karşıladığımız okuma isegeçmiştebazen bir eylem, bazen bir alışkanlık, bazen de bir davranış olarak görülmüştür. Bu listeyi uzatmak mümkün olsa da, Proust’un okumayı“özgün psikolojik edim”olarak nitelendirmesiyle şimdilik yetinelim.<o:p></o:p> İster eylem, ister alışkanlık isterse davranış olarak görelimbirey veya toplumun okumayla ilgisi, tutumu, motivasyonu, öz/yeterliği, kaygısı veya grup davranışı olarakokuma psikolojisinden bahsetmek mümkündür. Yine okumanın insanlar üzerindeki psikolojik etkileri de bu bahiste değerlendirilebilir. Ayrıca okuyan / okumayan / az okuyan / çok okuyan insanların psikolojileri de önemli olabilmektedir.<o:p></o:p> Araştırmalara göre okuma tutumunun / duygularının okumayla birey arasındaki ilişkiyi etkilediği;okuma başarısının artırılması için öncelikle okuma motivasyonunun yükseltilmesi gerektiği veokuma kaygısınınartmasının okuma başarısını düşürdüğügörülmüştür. Kısaca ilgi ve özyeterlik de dâhil okuma psikolojisinin farklı boyutlarının okumada son derece etkili olduğu gözlenmiştir. Ayrıca psiko-dilbilimin okumayla ilgiliverilerine göre, kısa süreli bellek kapasitesi gelişmiş bireylerin okuduğunu anlamada daha başarılı oldukları, okul öncesi dönemde zengin dil girdisi sunulan çocukların zihinsel ve dilsel performanslarının yüksek olduğu ve psikolojik etmenlerin okuma süreçlerini önemli düzeyde etkilediği söylenebilir.<o:p></o:p> Okuma sadece kelimeleri veya cümleleri tanıma /anlama olarak görülmemelidir.Nitekim Paulo Freire ve Donaldo Macedo, okuryazarlığı yalnız edinilecek teknik bir beceri olarak değil; bir kültürelpolitikayöntemi olarak da görürler.Onlara göre okuma,aynı zamanda, dünyayı tanıma yoludur. Benzer şekilde Rita Felski okumanın “bilme ve tanıma” işlevinden bahseder. Ancak bu konudaki altın vuruşu Bizim Yunus yapar ve “İlim ilim bilmektir” diye başlayan meşhur şiirinde okumanın kişiyi “kendini ve hakkı bilmeye” götürmesi gerektiğinden söz eder. <o:p></o:p> Okuma konusunda “Türkleringrup psikolojisi”bir anlamda “Yunusça”dır.Başta Kur’an’ı Kerim olmak üzere nesiller boyu okunan kitapların dinî ve kahramanlık konularına ait olması, mesnevi türünde eserlerin ve halk hikâyelerininçok okunması, “kıraathane” denilen mekânlarda kitapların okunup üzerine sohbet edilmesibize bunu gösterir. <o:p></o:p> Türklerinsözlü kültüre dayalı bir okuma kültürüne sahip oldukları söylenebilir. Bu durum Türklerin sesli okuma, şiir okuma ve dinlemeye diğer okuma türlerinden daha çok önem vermelerinin bir yansıması olarak görülebilir. Yine kısa metinlerin okunmasının tercih edilmesi de Türklerin okuma psikolojisine dâhil edilebilir. <o:p></o:p> Özellikle Uygur devleti Türk tarihinde olduğu kadar dünya medeniyet tarihinde de önemli bir yere sahiptir. Kitap ve matbaa tarihçilerine göre, kitap basım tekniğini bulan ve geliştiren Uygurlardır.Ayrıca kâğıt ve yazı malzemelerini de Uygurlar geliştirmiştir.<o:p></o:p> Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde medreselerin mimarisi, ilmî verimliliği, mali ve idari yapısı, çağının üniversite ve diğer okullarının ilerisinde olmasıyla birlikte hemen hemen bütün medreselerin bitişiğinde veya içerisinde faaliyet gösteren kütüphanelerin ait olduğu dönemin en zengin içeriğine sahip olmaları da mezkûr konuyla ilişkilendirilebilir.<o:p></o:p> Türk-İslam medeniyetinin dil, edebiyat, gramer ve mantık gibi ilim alanlarda pek çok özgün eser vücuda getirdikleri görülür. Yine hüsn-ü hat konusunda Türklerin önemli eserler ortaya koydukları ve bu sayede özellikle Osmanlı döneminde çok sayıda kitap ürettikleri bilinir.Nitekim Necip Asım, Osmanlı toplumunda “ekâbirden birçok zevatın hüs-ü hat ile kazanılan paraya asıl helal para nazarıyla bakarak hiç ihtiyaçları olmadığı hâlde kitap yazarak para kazandıklarından” bahseder.<o:p></o:p> Sonuç olarak okuma,kelimeleri ve cümleleri tanıma kadar dünyayı da tanıma ise başta “kayıp aydınlanma” dönemi olmak üzere Türklerin tarihi seyir içindeki “insanları, kendilerini, hayatı ve dünyayı tanıma”daki başarıları ortadadır. Sadece yabancıların onlar hakkındaki kaleme aldıkları eserler bile, bunu doğrulamaya yetecek düzeydedir.<o:p></o:p> <div> <hr align="left" size="1" width="33%">  <div id="edn1"> <a href="file:///C:/Users/user/Desktop/ALI%CC%87%20FUAT%20ARICI%20.docx#_ednref1" name="_edn1" title="">[1]</a>Türkiye Okuma Kültürü Araştırması, http://okuyayplatformu.com/wp-content/uploads/2020/02/okuma-kulturu-arastirmasi.pdf </div> </div>