Öğretmene Ne Diyelim?

-----

2023-01-23 00:00:00

Birkaç sene evvel değerli bir hocamız emekli olunca kendisine yöneltilen “Hocam, tekrar sınıfa, derslere dönseniz derste en çok ne yapardınız?” sorusuna “Derste öğrencilerle birlikte düşünürdüm.” cevabını vermişti. Hocadan bu önemli tecrübeyi öğrendikten sonra ben de naçizane zaman zaman bunu sınıfta uygulamaya gayret ediyorum. Bu çoklu düşünmelerin hem öğrencilere hem de bize büyük katkısı olduğunu söyleyebilirim. İşte bunlardan biri de geçenlerde “öğretmen” kelimesi üzerine yaptığımız çoklu düşünmeydi. Malumdur ki günümüzün eğitim anlayışında en çok sorgulanan / eleştirilen kavramların başında “öğretim, öğretme ve öğretmek” geliyor. Eğitimci olsun olmasın azıcık konuya ilgi duyanların hemen her gün “öğretim devrinin kapandığını” dile getirdiğine şahit oluyoruz. Hele hele okulun artık böyle bir işlevinin hiç kalmadığı görüşü de neredeyse herkesin kabulünde gibi görünüyor. <o:p></o:p> Peki, bu kavramlar işlevini yitirdiyse onlarla birlikte hayatımıza ve sözlüğümüze giren “öğretmen” kelimesi ne olacak? Öğretmen, “öğretme”ye devam mı edecek? Etsin. Elini, kolunu tutan mı var, diyebilirsiniz. Ama bu, o kadar kolay değil artık.<o:p></o:p> Bu güzel ve bir o kadar da mukaddes mesleğimizden beklentinin değişmesi, başka nelere kadir olur, bilemeyiz. Ancak adıyla müsemma olması imkânsız. Düşünsenize size “öğretmenim” diyenler, sizden bir şey “öğretmenizi” istemeyecekler; kendilerine “rehberlik etmenizi, yol açıcı olmanızı, yol göstermenizi, yolculuklarına eşlik etmenizi” isteyecekler. Biz de üniversitede “Siz öğretmen olacaksınız ama çocuklara bir şey öğretmeyeceksiniz.” mi diyeceğiz? Evet, bunu pek düşünmedik ama iş oraya doğru gidiyor.<o:p></o:p> Bana kalırsa mesleğimize yanlış ad verilmiş bir kere. Bakın daha üzerinden bir asır bile geçmeden işlevini yitirdi. Hem iddia edildiği gibi tamamı Türkçe de değil. Hatta “öğretmek işiyle görevli kişi” olarak tanımlanan o zamanların bu yeni isminin, eskisinin anlam derinliğini ve saygınlığını karşılama şansı da bulunmuyor. İnsan, Türkçe değil diye, güzelim “muallim” kelimesine kıyar mı?<o:p></o:p> Hâlbuki “ad vermek dua etmek” gibidir. Çünkü adlar genelde özenilen, beğenilen şeye veya kişiye benzemesi, onun gibi olması istenerek verilir. Yani adı verilen şeye / kişiye bir anlamda “dua” edilir. Nitekim kültürümüzdeki “adınla yaşa”, “adıyla müsemma” ve “Birine 40 defa ne derseniz, o olur.” veciz ifadeleri de buna işaret eder.<o:p></o:p> Eee, ne diyorsunuz, öğretmene, “öğretmen” demeyelim mi? <o:p></o:p> Diyelim ama artık öğretmene, “öğretme” diyoruz.<o:p></o:p> Ne diyelim o zaman?<o:p></o:p> …..<o:p></o:p> Hemen isim aramaya başladığınızı görüyorum. Bazılarınız buldu, bile. <o:p></o:p> Muallim! <o:p></o:p> Nasıl olsa millî şairimiz Fatih Kürsüsünde tarifini de yapmış, yaklaşık bir asır evvel!<o:p></o:p> “Muallimim” diyen olmak gerektir imanlı;<o:p></o:p> Edepli, sonra liyakatli, sonra vicdanlı.<o:p></o:p> İyi ama bizim milletimiz eskiyi pek sevmez. Bununla ilgili pek çok atasözümüz aklınıza gelmiştir. Yeniye ise bayılır. Ne demiş, Bizim Yunus;<o:p></o:p> Yeni sabah yeni akşam yeni hal<o:p></o:p> Yeni devran yeni dem yeni visal.<o:p></o:p> Yeni dirlik, yeni nasip, yeni gün<o:p></o:p> Yeni tertip, yeni iş, yeni düğün.<o:p></o:p> Mevlana ise bu işi kökten çözüvermiş:<o:p></o:p> Dün, dünde kaldı cancağzım. <o:p></o:p> Bugün yeni bir gün, <o:p></o:p> Yeni şeyler söylemek lazım.<o:p></o:p> Evet, yeni ama dua eder gibi bir ad vermeliyiz. Yani önce mesleğimizin adını yüceltmeliyiz. Tıpkı, “Kırk yıl bir mabede girer gibi abdestsiz sınıfa girmedim.” diyen merhum muallimin yücelttiği gibi. <o:p></o:p> Vereceğimiz isim bana göre bir sıfat olmalı. Safahat şairinin tanımını da kapsamalı. Bu meslek sahipleri “Ben kimim?” diye aynaya pardon sözlüğe baktıklarında, karşılarında Türk Dil Kurumunun tanımıyla, “bilgili, iyi ahlaklı, olgun ve örnek (kimse)” görmelidir.  <o:p></o:p> Evet, benim teklifim:<o:p></o:p> Bilge. <o:p></o:p> Biz onlara “bilgem” diyeceğiz. <o:p></o:p> Bilge Kağan’dan beri Türkçe. Köküyle ekiyle hem de. Ne de olsa Türkçe eğitimcisiyiz. <o:p></o:p> “Başka dil gece bize.”<o:p></o:p> Üniversite hocalarımıza ne diyeceğiz? O daha güzel! <o:p></o:p> Ulu bilge…<o:p></o:p> Tabii isteyenler kendilerine “akademisyen” diyebilirler…<o:p></o:p>