Mustafa Kemâl'in havradaki resmî cenâze âyini (45)

-----

2022-09-18 00:00:00

<img src="https://www.yenisoz.com.tr/uploads//WhatsApp Image 2022-09-17 at 15.15.22.jpeg" alt="WhatsApp Image 2022-09-17 at 15.15.22.jpeg">Berith Chalom Sefarad Havrasının Pâris’deki mevk̆ii (balonlu Yahûdi yıldızı): 18, rue Saint-Lazare, Neuvième Arrondissement… ***   <o:p></o:p> <img src="https://www.yenisoz.com.tr/uploads//WhatsApp Image 2022-09-17 at 15.15.24.jpeg" alt="WhatsApp Image 2022-09-17 at 15.15.24.jpeg"> Büyük târihî hâdisenin cereyân ettiği Pâris Berith Chalom Havrası’nın cümle kapısı ve içi (“Teva” –Kürsü- mahâl̃l̃i)… <o:p></o:p> ***      <o:p></o:p>   “Ebedî Şef”in ölümü karşısında Yahûdi Âleminin büyük teessürü<o:p></o:p> Dâimâ fevkal̃âde yakın münâsebetler içinde oldukları, mütemâdî iyiliklerine şâhid oldukları, Filistin’de bir Devlet kurmalarında da el altından müzâheretini  gördükleri ve bilmukabele, kendilerinin de, başta “L̃aik ve Avrupacı İnk̆il̃âblar” olmak üzere, bütün teşebbüslerinde canla başla destekledikleri, kendilerinden ayırt etmedikleri “Ebedî Şef”in ölümüyle, Sefaradlar ve bir bütün hâl̃inde Yahûdi Âlemi, derin bir üzüntüye kapıldı, âdetâ yasa boğuldu. Büyük tesellî, “Ebedî Şef”i aratmıyacak “Millî Şef”in Devletin başına geçmiş olmasıydı… <o:p></o:p> Yahûdi Âleminin hissiyâtına tercümân olan Mitrani’nin başmakâlesi<o:p></o:p> Cihânşümûl̃ Sefarad Yahûdileri Konfederasyonu’nun (ki o senelerde “Cihânşümûl̃ Sefarad Cemâat̃leri İttihâdı – Union universelle de Communautés séphardites-“ ismini almıştı) nâşiriefk̃ârı Le Judaïsme Séphardi, hemen Aralık 1938 nüshasında, Yahûdi Âleminin bu hissiyâtına tercüman oldu. Pâris Sefarad Cemâat̃i Umûmî K̃âtibi Robert Mitrani’nin kaleme aldığı başmakâle, bu hissiyâtın tercümânı idi:<o:p></o:p> “Türkiye’yi mutlak bir izmihl̃âl̃den kurtaran büyük millî kahraman Atatürk’ün pek zâlim ve erken ölümü, hem bu memleketin Yahûdilerini, hem de bütün dünyânın Türkperver muhîtlerini büyük bir kedere sürükledi. […]<o:p></o:p> “Vatanın istikl̃âl̃i têmîn edilir edilmez, Gâzî, bu def’a Türkiye’nin yapısını kökten değiştiren ve siyâsî rejimin inkişâfını sağlıyarak onu büyük bir güc hâl̃ine getiren İnk̆il̃âblara girişmek dehâsını gösterdi. […] <o:p></o:p> Yahûdi Milletine karşı “hayırhâh” ve “Hahambaşılığa karşı takdîrk̃âr” davranmış, “antisemitizm canavarı”na sed çekmiştir<o:p></o:p> “Dînî makâmlarla [Yahûdi dînî makâmlarıyle] têsîs ettiği yakın münâsebetler, kendisine eşsiz bir istik̆bâl̃e sâhib olacağını önceden müjdelemiş olan Hahambaşılık makâmına karşı takındığı takdîrk̃âr tavır, dîndaşlarımıza karşı her zamân hayırhâh davranması, onların kalblerinde silinmez izler bırakmıştır. Bunun içindir ki ona karşı hep bir babaya duyulan sevgi ve hürmet hisleriyle meşbû olmuşlardır. Onun müsâmahak̃âr ve âlîcenâb düşünce tarzı sâyesinde, (her zaman tetikte bekliyen) antisemitizm canavarı, Türklerin misâfirperver ve kerîm topraklarında başgöstermiye cesâret edememiştir. […] <o:p></o:p> “Türkiye Yahûdiliği, onun şahsında, şânlı bir hâmîyi kaybetmiştir”<o:p></o:p> “Zannımca, her Yahûdinin bu büyük hayırhâh adam için hissettiği şükrân ve üzüntüyü uzun boylu anlatmıya ihtiyâc yoktur. Türkiye Yahûdiliği, onun şahsında, şânlı bir hâmîyi kaybetmiştir.<o:p></o:p> Ona halef olmıya en ehil kimse, zâten İnönü idi<o:p></o:p> “Türkiye Cumhûriyeti’nin büyük tâlihi odur ki Atatürk’ün akıllı siyâseti ve sağlam temelli rejimi, kendisinin ilk ânlardan beri başlıca yardımcısı ve en sâdık dostu olan yeni Cumhûr Reîsi İsmet İnönü’ne tevdî edilmiş bulunuyor. Devâsa millî teceddüd eserini devâm ettirmek için ondan daha ehil hiç kimse yoktu…”<o:p></o:p> Fransa’daki Sefarad Cemâat̃inin “Millî Şef”le muhâberâtı<o:p></o:p> Bundan mâadâ, “Ebedî Şef”in ölüm haberi duyulur duyulmaz, Pâris Sefarad Cemâat̃i Hahambaşısı ve Cihânşümûl̃ Sefarad Cemâat̃leri İttihâdı Reîs Muâvini Dr. Nissim Joseph Ovadia ile Pâris Sefarad Cemâat̃i Umûmî K̃âtibi Avukat Robert Mitrani, derhâl̃ Riyâseticumhûr Mak3amına bir tâziye telgrafı çekmişler ve (bu arada o makâma seçilmiş bulunan) İsmet İnönü kendilerine teşekkürle mukâbele etmiştir: <o:p></o:p> “Ölümsüz Atatürk için tutulan millî yasa biz de iştirâk̃ ediyoruz”<o:p></o:p> “Türkiye Riyâseticumhûr Makâmına, Ankara<o:p></o:p> “Pâris Sefaradları ve (Pâris’in) Türkiyeli Yahûdileri nâmına, Türkiye’nin hal̃âsk̃ârı, ölümsüz Atatürk’ün kaybı üzerine îl̃ân edilen millî yasa iştirâk̃imizi bildirmek isteriz.<o:p></o:p> “Pâris Sefarad Dînî Cem’iyeti nâmına Hahambaşı Dr. N. J. Ovadia ve Umûmî K̃âtib Avukat Robert Mitrani.” <o:p></o:p> İnönü’nün mukâbelesi<o:p></o:p> “Ankara, Türk Devleti, 15 Kasım 1938,<o:p></o:p> “Muhterem Dr. Ovadia ve Avukat Mitrani, <o:p></o:p> “Pâris Sefarad Dînî Cem’iyeti, <o:p></o:p> “Tâziye telgrafınıza teşekkür ederim. <o:p></o:p> “İnönü.”<o:p></o:p> “Türk Milletinin, Kahraman Hal̃âsk̃âra sadâkat̃ini göstermek için sizi seçmiş olmasını, biz de sevincle karşılıyoruz”<o:p></o:p> Tâziye telgrafını, İnönü’nün “Cumhûr Reîsliği”ni tebrîk telgrafı tâk̆îb ediyor:<o:p></o:p> “Bay İsmet İnönü [Metnin aslında da bu uydurma kelimeyle hitâb edilmiştir],<o:p></o:p> “Pâris’in Türkiyeli Yahûdileri ve umûmî olarak bütün Sefaradları nâmına, Türk milletinin, Türkiye’yi ve Milleti terak̆k̆î ve inkişâf yolunda ilerleten ve kendisine siyâsî ve medenî dünyâda yüksek bir mevk̆î têmîn eden Kahraman Hal̃âsk̃âra karşı meşbû olduğu şükrân ve sadâkat̃i izhâr etmek için sizi Cumhûr Reîsliği Makâmına yükseltmiş olmaktan duyduğu sevinc ve şerefe iştirâk̃i mukaddes bir vazîfe tel̃âk̆k̆î ediyoruz. <o:p></o:p> “Pâris Sefarad Dînî Cem’iyeti nâmına Hahambaşı Dr. N. J. Ovadia ve Umûmî K̃âtib Avukat Robert Mitrani.”<o:p></o:p> “Millî Şef” de, bu pek mültefit telgrafa candan bir Türkce telgrafla mukâbele ediyor:<o:p></o:p> “Ankara, Türk Devleti, 24 Kasım 1938,<o:p></o:p> “Muhterem Dr. Ovadia ve Avukat Mitrani,<o:p></o:p> “İzhâr edilen samîmî duygulardan dolayı teşekkürlerimi arkadaşlarınıza ibl̃âğ etmenizi ricâ ederim.<o:p></o:p> “İsmet İnönü.” (Yine Le Judaïsme Séphardi mecmûasının Aralık 1938 nüshasından, s. 131)<o:p></o:p>