Mustafa Kemâl'in ismi nîçin loca matrikülünde yok? -67

Fransız araştırmacısı Paul Dumont ise, aynı şekilde, Veritas Locası'nın matrikül cetvellerinin kayıb olduğunu, mâmâfih, Mason olmak için Locaya verilen talebnâmeler sâyesinde bir âzâ listesi çıkarılabildiğini kaydediyor:

“(Veritas Locasının) matrikül cetvelleri ne yazık ki artık Fransa Maşrık-ı Azamı merkezindeki dosyalarda yer almıyor. [Bununla berâber,] matrikül cetvelleri yerine, eksiksiz korundukları anlaşılan talepnamelere de başvurulabilir.” (Dumont / Berktay 2000: 66, 83)

Umûmî hâl böyle olmakla berâber, Iacovella'nın çalışması, en azından Macedonia Risorta Locası için, Ayan'ın benimsediği îzâhı –bütünüyle- haklı çıkarmıyor. Çünki Iacovella, Grande Oriente d'Italia'nın husûsî izniyle bu müessesenin evrâk hazînesinde yaptığı araştırmalar esnâsında, “İtalya Meşrik-ı Âzamı'nın yaklaşık 72 bin üyesinin adlarının el yazısıyla kaydedildiği, her sayfası numaralanmış, ağır ciltler hâlindeki Loca Matrikül Defterleri” üzerinde bizzât çalışmış (Iacovella / Altınova 1998: 1-2), bunların arasında Macedonia Risorta'nın matrikül cetvellerini bulmuş ve onlardan ulaştığı 299 ismi kitabına liste hâlinde dercetmiştir. Bundan yukarıda bahsetmiş ve hattâ, mezkûr kitaptan, Talât Paşa ile Midhat Şükrü Bleda'nın matrikül kayıdlarının bulunduğu sayfanın fotokopisini iktibâs etmiştik. 

Hâlbuki Iacovella'nın mezkûr listesini incelediğimiz zaman, onda “Kolağası Mustafa Kemâl” ismine rastlamıyoruz.

Şu var ki o Locaya mensûb olan daha başka isimlere de rastlamıyoruz:

Kâzım Nâmi Duru, Org. Kâzım Özalp, Org. Ali Fuat Cebesoy, Mustafa Necîb (Bâb-ı Âlî baskınında vurulan İttihâdcı), İsmâil Mâhir Hoca, Şeyhülislâm Mûsâ Kâzım Efendi gibi… (Ayan 2008: 183)

Bir de, Ali Fethi Okyar… Bunu Koylan'ın Üstâd-ı Âzam Şekûr Okten'e 12 Ekim 1981 târihli mektubundan ve Kâzım Nâmi Duru'dan naklen biliyoruz: Selânik'te Yüzbaşı olduğu sırada, Kolağası Mustafa Kemâl, Belediye Doktoru Tevfik Rüştü ve Fethi Beylerle berâber İtalyan Obediyansına tâbî Locaya devâm etmekteymişler… (Ayan 2008: 191) Ayrıca, “Kemalizm, İsrâil'in Kuruluşuna Nasıl Yardım Etti?” başlıklı makelemizde, 1909 İhtilâlini müteâkib Pâris Büyük Elçiliğinde Askerî Ataşe olan Ali Fethi Okyar'ın, Voltaire Locası'nın toplantısında: “Hür Masonluk, Türkiye'de, Fransa'da oynamış olduğu rolü oynayacaktır” diye haykırdığını Mason müellif Celil Layiktez'den (1999: I/117) nakletmiştik. (Yeni Söz, 30 Aralık 2017, s. 4)

Iacovella'nın listesinde, Kâzım Nâmi'nin zikrettiği isimlerden sâdece Dr. Tevfik Rüştü (Aras) yer alıyor: (Doğum Yeri) Çanakkale, (Doğum Târihi) 1882, (Mesleği) Hekim, (Tekrîs Târihi) 21.04.1910.

Öyleyse, Mustafa Kemâl'inki dâhil mezkûr sâir isimlerin Macedonia Risorta Locası'nın matrikül cetvellerinde yer almamasının bir başka sebebi olması lâzım… Makûl bir sebeb… Bu sebebe, Lâyiktez'in Türkiye'de Masonluk Tarihi isimli kitabında (Cilt 1: Başlangıç, 1721-1956, Ankara: Piramit Yayıncılık, 1999, ss. 97-98) tesâdüf ediyoruz.

Bu bilgi için şöyle bir rivâyet silsilesi var: Celil Lâyiktez < Thierry Zarcone (Mystiques, philosophes et francs-maçons en Islam -İslâm Âleminde Mutasavvıflar, Feylesoflar ve Farmasonlar-, ss. 243-247) < Macedonia Risorta Locası'nın Üstâd-ı Muhteremi (ismi tasrîh edilmiyor; sâdece Emanuele Carasso'nun halefi olduğu bildiriliyor)…

Evvelâ “Kemalizm, İsrâil'in Kuruluşuna Nasıl Yardım Etti?” başlıklı makalemizde, ikinci olarak da işbu makalemizin evvelki kısımlarında bahsettiğimiz vechiyle, Emanuele Carasso'nun ismini öğrenemediğimiz halefi, bir İtalyan Mason mecmûasında, kendi Locasının ihtilâlci faâliyetlerini anlattığı bir makale neşrediyor; bu makaleyi, mezkûr kitabında Zarcone iktibâs ediyor; ondan da Layiktez tercüme ve naklediyor.

Macedonia Risorta Locası'nın Üstâd-ı Muhteremi, mezkûr makalesinde, şöyle bir hâdise anlatıyor:

“İtithatçı hareket çığ gibi büyüyordu. Sürgündeki İttihatçılar hazırladıkları propaganda metinlerini, broşürleri localar vasıtasıyla halka ulaştırıyorlardı. Locanın çalıştığı bina bir İtalyan'a ait olduğundan, Abdülhamid'in polisi resmen arama yapamıyordu. Mart 1908'de üyelerin listesini eline geçirmek isteyen polis, kentin tüm localarını göz hapsinde tutmaya ve girip çıkanları not etmeye başlamış ve Macedonia Risorta Locasının toplandığı binaya bir soygun organize etmişti. Sözde soygunda üye listesi ele geçirilecekti. Yalnız, Üstadı Muhterem polisteki bir kardeş tarafından zamanında ikaz edildiğinden, liste önceden kaçırılmış ve kolluk kuvvetlerinin eline geçmemişti.”

Mümâsili bir başka hâdise de şu:

“İttihat ve Terakkî'nin başlıca yöneticileri, Manyasîzâde Refik Bey, Emanüel Karaso, Câvid Bey, Râmi Bey ve Talat Paşa, birlikte toplandıkları bir gün, bina polis tarafından ablukaya alınmış. Polisin amacı, çıkanları tek tek tesbit etmekti. Haber alan kardeşler, polisi şaşırtmak üzere, hep birlikte, aynı anda ve büyük bir karışıklık yaratarak locayı terk etmişler, polis de ancak önemsiz iki kişiyi tutuklayabilmiş; bu iki kardeş Selânik'te hapis yatmışlar.”

23 Temmuz1908 evvelinde, Masonlar üzerindeki bu çeşit baskılar artıyor ve bunun üzerine, onlar da, İhtilâl vetîresini hızlandırmaya karâr veriyorlar:

“1908'de baskılar artmış, Emanüel Karaso milletvekili olmasına rağmen sorguya çekilmiş, tutuklamalar artmış. Bunun üzerine Kardeşler mücadelelerini açığa çıkararak sürdürme kararını almışlar. Bir grup, halkı konuşmalarla tahrik edecek, diğer bir grup da askeri bilinçlendirecekti. Üçüncü bir grup, mücadelesini Mecliste verecekti.” [Burada bir karışıklık var: Meclis-i Meb'ûsân Kasım – Aralık 1908 İntihâbâtını müteâkib, 4 Kânûnuevvel / 17 Aralık 1908'de toplandığına göre, bundan evvelki bir târihte Carasso, Meb'ûs sıfatını hâiz olamaz ve Meclis'de de “mücadele verilemez”…]

Sonrası mâlûm:

“Trakya ordularının İstanbul'a hareket etmelerini önlemek üzere Abdülhamid 2. Meşrutiyeti 23 Temmuz 1908'de ilân edince, Selânik'te bayram yaşanmış, Masonlar, başlarında Emanüel Karaso olmak üzere, regalyalarıyla sokaklara dökülmüşler, Emanüel Karaso toplanan halka olağan üstü alkışlanan bir konuşma yapmış.”

Macedonia Risorta Locası'nın Üstâd-ı Muhteremi, yukarıda naklettiğimiz Localara baskın mâhiyetindeki iki hâdiseden ilkini anlattıktan sonra, Veritas Locası Üstad-ı Muhtereminin, hiç olmazsa bilinmeleri büyük mahzûr teşkîl edecek şahıslarla alâkalı kayıdların Osmanlı Emniyet Teşkîlâtı'nın eline geçmemesi için, aşağıdaki tedbîri aldığını kaydediyor:

“Bu olaydan sonra, 1906 ve 1908 yıllarında Fransız Veritas Locası Üstadı Muhteremi Grand Orient'a yazdığı mektuplarda loca matrikül cetvellerini yeniden düzenlediğini ve sakıncalı isimleri yeni listelere dahil etmediğini açıklamıştı. İttihat ve Terakkî'nin arşivleri de Macedonia Risorta'nın binasında, yani dokunulmazlığı olan bir İtalyan evinde saklanıyordu.”

İşte Mustafa Kemâl'inki dâhil bâzı “mahzûrlu isimlerin” (yukarıda zikrettiğimiz Kâzım Nâmi Duru, Ali Fethi Okyar, Ali Fuat Cebesoy, Kâzım Özalp, Şeyhülislâm Mûsâ Kâzım Efendi gibi bâzı isimlerin) Macedonia Risorta Locası'nın matrikül cetvellerinde yer almamasının başlıca mâkul sebebi, böyle bir tedbîr olsa gerektir: Yâni “matrikül cetvellerini tekrâr tanzîm etmek ve mahzûrlu isimleri yeni cetvellere dâhil etmemek”… Her ne kadar, Macedonia Risorta Locası Üstâd-ı Muhteremi, kendisinin de aynı tedbîre mürâcaat ettiğini belirtmese de, onun Locasından doğmuş olan ve devâmlı irtibât hâlinde bulundukları Veritas Locası'nda mürâcaat edilen böyle bir tedbîri onun da tatbîk etmiş olduğunu düşünmek, akl-ı selîm îcâbıdır. (Şu ihtimâli de göz önünde bulundurmak lâzımdır: Zarcone ve Layiktez'in nakilleri noksân ve ikinci müellifin tercümesi hatâlı olabilir… Ne yazık ki mezkûr ilk kaynaklara doğrudan ulaşma imkânına sâhib değiliz!)

Bittabi, bu tesbîtimiz, daha başka sebeblerle de bâzı matrikül kayıdlarının zâyî edilmiş olması ihtimâlini tamâmen bertaraf etmez; tesbîtimiz, o ihtimâllerle bir arada değerlendirilmelidir. Mâmâfih, kanâatimizce, Mustafa Kemâl isminin Macedonia Risorta matrikül cetvellerinde yer almamasının asıl sebebi, İTK'nın ihtilâl hareketini tehlikeye düşürmemek için, “matrikül cetvellerinin tekrâr tanzîm edilmesi ve mahzûrlu isimlerin yeni cetvellere dâhil edilmemesidir”.

Velhâsıl, Macedonia Risorta Locası'nın matrikül cetvellerinde Mustafa Kemâl ismine rastlanmaması, kendisinin Masonluğunu isbât bakımından serdettiğimiz bunca vesîka ve delîlden sonra, fazla bir ehemmiyet arzetmiyor. Aynen, Macedonia Risorta Locası'nda tekrîs edildikleri hâlde matrikül kayıdlarında isimleri görülmiyen, lâkin başka delîllerle Masonlukları sâbit olan dîğer zevât gibi…

Edip Ayel'in, Ahmet Emin Yalman'ın neşrettiği Vatan gazetesinin 10 Kasım 1940 târihli nüshasının 3. sayfasında, onun anma makalesinin hemen altında yer alan şiiri…