Mustafa Kemâl’in hastalığı, ölümü, cenâzesi 405
(Milliyet, 2.2.1969, s. 2)
Telci âilesiyle akrabâ olan (Ozan, Bezmen, Aktay, Yonsel, Bayrav, Kefoğlu, Gezer, Sert, Aksel gibi) birçok Sabataî âile arasında Santur'lar da var…
***
Baba - Oğul İTÜ Rektörü Santur'lar
Santur'ların en meşhûr sîmâları, baba-oğul Fikri ve Mustafa Santur olsalar gerek…
İnşâât Yüksek Mühendisi, Ord. Prof. Dr. Fikri Santur (Selânik, 1878 – İstanbul, 3.6.1951), bilâhare (1944'te) İstanbul Teknik Üniversitesi'ne çevrilen Yüksek Mühendis Mektebi (YMM)'nin 1927-29 ve 1932-35 devrelerinde Müdürlüğünü (Rektörlüğünü), deruhde etti. YMM'nin İTÜ'ye çevrilmesi esnâsındaki çalışmalara da katıldı. (Osman Bahadır; https://sarkac.org/2019/08/fikri-santur/; 4.10.2019)
İTÜ'nün ilk Rektörlüğüne de (20.7.1944 – 24.6.1946 devresi), yine Sabataîlerin Selânik kolundan, Demiryolu Yüksek Mühendisi, YMM'nin son Müdürü, Ord. Prof. Dr. Osman Tevfik Taylan (Selânik, 1884 – İstanbul, 15.9.1976) tâyîn edilmiş, o, bir devre daha (24.6.1946 – 29.7.1948) aynı makāmı işgal etmiştir. (İTÜ'nün resmî sitesinden: (http://www.arsiv.itu.edu.tr/itu-rektorleri; 9.10.2019)
“Selânik'ten Fazlı Efendi ile Meryem Hanım'ın oğulları” olan Osman Tevfik Taylan, âilenin 9 çocuğundan biriydi: Hukuk Prof. Muslihiddin Âdil Taylan, Münire (Pamir), Mevhibe (eşi: Yük. Müh. Sait Demiren; çocukları: Leylâ –eşi: Sahir Berker-, Şemsa Demiren, Bülent Demiren –eşi: Perihan-, Şeyda –eşi: Vakur Versan-; ö. İstanbul, 13.9.1967, Karacaahmet Mez.), Fazıla (Şeşbeş; “Selânik eşrâfından” Şeşbeş'lerin gelini), Mümtaz Fazlı Taylan (Yüksek mühendis, büyük sanâyici; eşi: Herta Hn.; çocukları: Perihan –Yük. Müh. Bülent Demiren'in eşi- ve Sevin –Yük. Müh. M. Halûk Emiroğlu'nun eşi-; ö. İstanbul, 22.5.1976, Karacaahmet Mez.), Saadet (eşi: Faik Rumelili; ö. İstanbul, 9.11.1971), Süha Fazlı Taylan (eşi: -Kahire Vâlisi Ali Zülfikâr Paşa ile Azîze Hn.'ın kızları -Raciye Hn. –ö. 9.7.1966, Karacaahmet Mez-; çocukları: Evin –Güvendiren- ve Azize Can Taylan –ö. 13.5.2016-; ö. İstanbul, 6.10.1973, Karacaahmet Mez.), Perihan (Yöney)…
Bunlardan Muslihiddin Âdil (Selânik, 1881 - İstanbul, 7.1.1944), Lozan Müzâkereleri esnâsında, Sabataîlerin Türkiye'ye iâde edilmemesi için uğraşmış, lâkin Dr. Rıza Nur tarafından engellenmişti. İsmet Hanım'la evlenmiş, iki çocuğu olmuştu: Fazlı Âdil Taylan (ö. İstanbul, 6.12.1970) ve Ümid (eşi: Hicabi Dinç; çocukları: Demir Dinç –Emel Ünsan'ın eşi-; ö. İstanbul, 9.8.1985, Karacaahmet Mez.)… Çocuklar, baba tarafından isimlerini saydıklarımız hâricinde, anne tarafından da, Danış Somersan, Dr. Naci Somersan, Zeliha Somersan ve Roksan Sait Somersan'ın da yeğenleri idiler…
Osman Tevfik - Emma Taylan çiftinin de iki kız çocuğu var: Münire (eşi: Dr. Şehap Enver Birgi, 6.3.1903 – 11.9.1998) ve Leylâ (eşi: Ferzan Baydar)… Taylan'ların, buraya kadar zikredilenler hâricinde, Balkan'larla, Deymer'lerle de –Dr. Şefik Hüsnü'nün âilesi- akrabâlık bağları bulunuyor… (O. T. Taylan'ın vefât îlânı: Milliyet, 16.9.1976, s. 7; Fazlı Âdil Taylan'ın v. î.: Milliyet, 7.12.1970, s. 2; Dr. Ş. E. Birgi'nin v. î.: Milliyet, 12.9.1998, s. 12; Süha F. Taylan'ın v. î.: Milliyet, 7.10.1973, s. 11; Mümtaz F. Taylan'ın v. î.: Milliyet, 7.10.1973, s. 11; M. Ümid Dinç'in v. î.: Milliyet, 10. 8. 1985; Raciye Süha Taylan'ın v. î.: Milliyet, 10.7.1966, s. 2; Mevhibe Demiren'in v. î.: Milliyet, 14.9.1967, s. 7; Saadet Rumelili'nin v. î.: Milliyet, 27.11.1971, s. 4)
Selânikli Sabataîler, (Türk değil) Yahûdi olduklarını ileri sürerek Selânik'de kalmak istemişlerdi
Biraz yukarıda, Prof. Muslihiddin Âdil Taylan'ın, Lozan Müzâkereleri esnâsında, Sabataîlerin Türkiye'ye iâde edilmemeleri için uğraşdığını, lâkin onun bu teşebbüsünün Dr. Rıza Nur tarafından engellendiğini kaydetmiştik. Onlar, 1923 ilâ 1926 senelerinin nüfûs mübâdelesi esnâsında, Yunan makāmları nezdinde de bu teşebbüsü tekrâr ettiler, yine reddedildiler. Muâsır devir târihimiz bakımından fevkalâde mühim olan bu hâdise hakkında biraz daha tafsîlât verelim:
Lozan Müzâkereleri esnâsında (Karakaşzâdelerden) Prof. Muslihiddin Âdil Taylan, onların nâmına Lozan İkinci Murahhası Dr. Rıza Nur nezdinde teşebbüste bulunarak mübâdele hâricinde tutulmalarını ricâ etti; fakat ricâsı kaale alınmadı. (Şişman 2016: 324)
Ne kadar ibretâmîzdir ki İttihâdcılar zamânında Selânik ve İstanbul Hukūk Mektebi Müdürlüğü (Fakülte Dekanlığı) ve bir müddet Maârif Nezâreti Müsteşârlığı yapan böyle bir şahıs, Kemalist Rejimde de îtibâr görmüş, uzun seneler, İdâre Hukūku Profesörü olarak Dârülfünûn'daki vazîfesine devâm etmiştir…
Lozan'da varılan mutâbakat çerçevesinde, 1923 ilâ 1926 senelerinde, Türkiye ile Yunanistan arasında nüfûs mübâdelesi devâm ederken, Sabataîler, bu def'a, Yunan Hükûmetine, aslında Türk değil, Yahûdi olduklarını beyân ederek (bu husûsda resmî mürâcaâtta bulunarak) Selânik'de kalmak istediler; fakat Yunan Parlamentosu, onların “Türklerden daha tehlikeli oldukları” gibi bir esbâbımûcibeyle mürâcaâtlarını reddetti. (Yrd. Doç. Dr. Cengiz Şişman, Suskunluğun Yükü, Ahmet Demirhan terc., İstanbul: Doğan Kitap, 2016, s. 324)
İttihâdcı Rejiminde de, Kemalist Rejimde de îtibâr gören Prof. Muslihiddin Âdil Taylan, Sabataî Cemâatini temsîlen, Lozan Müzâkereleri esnâsında ve ayrıca Yunan makamları nezdinde, Türk olmadıkları esbâbımûcibesiyle nüfûs mübâdelesine dâhil edilmemeleri için teşebbüsde bulunmuş, fakat talebi reddedilmişti…
