Kutadgu Bilig ve Hz. Ali/Ehl-i Beyt

-----

Kutadgu Bilig Türklerin İslam'ı kabulleri akabinde ortaya çıkan toplum-devlet-şehir bağlamında özellikle ilk ikisi noktasında son derece önemli bir medeniyet kaynağıdır.

2024-07-30 00:00:00

A'yân-ı Âl-i Ahmed'e gerdun cefâ kılup Eşrâf-ı Ehl-i Beyt'e revâ gördi mâtemi (Fuzuli)<o:p></o:p>   Kutadgu Bilig Türklerin İslam’ı kabulleri akabinde ortaya çıkan toplum-devlet-şehir bağlamında özellikle ilk ikisi noktasında son derece önemli bir medeniyet kaynağıdır. Bu eser dâhilinde Türklerin kadim kültürlerine dair pek çok husus gibi İslamî dönemde hayatlarına girer meselelere hakkında da pek çok malumat bu eserden öğrenilmektedir. Bu meyanda Yusuf Has Hacip Hz. Ali ve Ehl-i Beyt’e dair de bir takım bilgiler de vermektedir. <o:p></o:p>             <o:p></o:p>             On sikiz ming âlemga server bolgan Muhammed Otuz üç ming ashâbga rehber bolgan Muhammed (Ahmet Yesevî)<o:p></o:p>   Odgurmuş devlet hizmetine girmeyi kabul ettikten sonra Öğdilmiş ona bazı bilgileri aktarır. Bu meyanda halk ile münasebetler cümlesinden avamla, Ali evladı/ehl-i beytle, âlimlerle, tabiplerle, efsuncularla, rüya tabircileri, müneccimler, şairler, çiftçiler, satıcılar, hayvan yetiştirenlerle, zanaat erbabıyla, fakirlerle irtibat cümlesinden olarak Hz. Ali ve evladı ile münasebetlere temas eder. Buradan anlaşılacağı üzere 11. Asır Türkistan’ında görülen o ki Müslüman Türkler için Muhammedî çerçevede ehl-i beyt ve Hz. Ali değerlidir. Bu manada onlarla münasebetin buraya konulmuş olması Türkler’deki ehl-i beyt sevgisinin mazisi hakkında da dikkat çekici bir bilgi verir. Türklerin daha İran sahasına girmedikleri Kaşgar’da yazılan bir eserde Ali evladından bahsedilmesi meselenin bu sevginin şia merkeziyle alakası olmadığını gösterdiği gibi daha önemlisi konunun siyasi olmaktan ziyade dini bir hamiyet taşıdığını göstermektedir. Kanaatimizce Türkler İslamiyet’i Sultan Alparslan’ın ifadesiyle temiz bir imanla benimsedikleri için bu manada İslam’da dair değerleri de kendi mecraında kabullenmişlerdir. <o:p></o:p>   Yusuf Has Hacib verdiği bilgiler cümlesinden olarak öncelikle Hz. Ali’den bahsederken Dört sahabenin mehdini söyler diyerek: Bunlar onun sevdiği dört arkadaşı idi; yanındaki müşavirleri bunlar idi. İkisi kayın-babası, ikisi damadı idi, bunlar halkın en iyisi ve en seçkini idiler.  Başta, herkesten önce, Tanrıya inanmış, gonulu ve dili dürüst (sıddik) olan Ebu Bekir gelir. Malını, tenini ve canını feda etti; dileği ancak Peygamberin rızası idi. Sonra insanların seçkini, halk içinde mümtazı, dili ve gönülü bir olan Ömer vardı. Yardımcısı ve doğru dinin temeli o idi; şeriatin yüzünden perdeyi o kaldırdı. Sonra haya sahibi, yumuşak huylu, insanların seçkini, cömert ve eli açık olan Osman idi. O bütün malını ve kendisini feda etti; Peygamber de ona iki kızını verdi. Ondan sonra seçkin, cesur, yiğit, kahraman ve akıllı Ali vardı Eli cömert idi, yüreği saf idi; bilgili, takva sahibi ve adı büyük bir zat idi. Bunlar din ve şeriatin temeli idi; bunlar kâfirler ile münafıklardan gelen eziyetlere katlandılar. Bu dört sahabe benim için dört unsur gibidir; unsurlar denkleşirse, gerçek hayat vücuda gelir. Ey rabbim, sen bunlara benden sonsuz selamları, devamlı olarak, ulaştır. Onları daima benden razı et; ulu günde onları bana şefaatçi kıl. Kutadgu Bilig, s. 15-16” <o:p></o:p>   Törtünçisi yâr bolgan Şîr-i Hudâ Alî'dür Hem Mirâc'da yâr bolgan Şîr-i Hudâ Alî'dür Aytken sözi rahmanî körseng yüzi nûrânî Kâfirlerni kıranı Şîr-i Hudâ Alî'dür Himmet kurı bilide Mevlâ'm yâdı tilide Zü'l - fikar'ı ilgide Şîr-i Hudâ Alî'dür Minip çıksa Düldül'da yirge tüşer zelzele Kâfirlerge gulgule Şîr-i Hudâ Alî'dür Düşmenlerge mukabil boldı kâfirge katil Kılgan bâtılnı zâyıl Şîr-i Hudâ Alî'dür Rahmet kılgay Bir u Bar her ne kılsa irki bar Hâce Ahmed'ge meded - kâr Şîr-i Hudâ Alî'dür. (Ahmet Yesevî)<o:p></o:p>   İşte Kutadgu Bilig bu manada dört unsur gibi gördüğü ve hayatı oluşturduğu unsurlardan biri olarak Hz. Ali’den bahseder. Türklerin daha başlardan beri İslam anlayışının nasıl bütüncül ve dışlamayan bir çerçevede oluştuğunu görmek bakımından bu husus önemlidir. Hz. Ali’nin cömert, yüreği saf, bilgili ve takva sahibi olarak ortaya konması onun tasavvuf yolunda da, Alevi kültüründe ocaklarda da ser-çeşme olmasını izah bakımından önemlidir diye düşünüyoruz. Kutadgu Bilig’in Hz. Ali ve evladı ile alakalı bilgileri bununla bitmez. Odgurmuş ile konuşan Öğdilmiş halk ile münasebetler çerçevesinde ALİ-EVLADI İLE MÜNASEBETİ SÖYLER, başlıklı kısımda ehl-i beytten söz açar: Hizmetkârlardan başka ve beyin adamları dışında, münasebette bulunacak kimseler şunlardır, denildikten sonra Yusuf atam şöyle devam eder: “Bunlardan biri Peygamberin neslidir; bunlara hürmet edersen, devlet ve saadete kavuşursun. Bunları pek çok ve gönülden sev; onlara iyi bak ve yardımda bulun. Bunlar ehl-i beyttir, Peygamberin uruğudur; ey kardeş, sen de onları, sevgili Peygamber hakkı için, sev. Ağızlarından yakışıksız bir söz çıkmadıkça, onların içini-dışını ve aslını-esasını araştırma. Kutadgu Bilig s. 313.” Ehl-i beyt hürmet ve sevgiyle anılan Peygamber neslidir. Peygamber hakkı için sevilirler. Müslüman Türkler çok sevdikleri Peygamber hatırına onun neslini de gönülden sevmişlerdir. Bu dünde bugün de bakidir. Bunun öncelikli ve ilk sebebi şüphesiz İslamiyet çatısı ve Peygamber (sav) sevgisidir. Kutadgu Bilig bize bir köken kitabı olarak bunu saf, duru, politik olmayan bir yerden anlatmaktadır. Çok fazla yorum ve değerlendirme yapmadan netice ve hâsılayı değerli okura bırakıyorum. Köklerden geleceğe sahih yoldan varmak medeniyetçi milliyetçi için hakikate tabi olmak manasında hayatidir. Demine devranına HU. Hayırlar feth şerler def ola…<o:p></o:p> Sâyir-i mahlûkdan bir kimse olsa pâk-dil Ehl-i Beyt'ün fırkasından sayılur Selmân olur. (Fuzulî)<o:p></o:p> Hak İçin Olsun<o:p></o:p> Vesselam<o:p></o:p> <o:p> </o:p>

​Kutadgu Bilig ve Hz. Ali/Ehl-i Beyt

Kutadgu Bilig Türklerin İslam'ı kabulleri akabinde ortaya çıkan toplum-devlet-şehir bağlamında özellikle ilk ikisi noktasında son derece önemli bir medeniyet kaynağıdır.

Kutadgu Bilig ve Hz. Ali/Ehl-i Beyt