Kemalizmin 'Târih Tezi' ve 'Güneş-Dil Teorisi' hurâfeleri (30)

-----

2022-03-12 00:00:00

<img src="https://www.yenisoz.com.tr/uploads/Aralık-2020/11mart2022yesevizade (2).jpg" alt="11mart2022yesevizade (2).jpg">  (Akşam, 27.8.1936, s. 1) <o:p></o:p> Hasan Reşid Tankut, 3. Dil Kurultayı’nda “Güneş-Dil nutku” îrâd ederken… Arkada, sağında “celse asbaşkanı Bay Nuri Conker”… Tankut’un nutkundaki en mühim iddiâsı, Akşam gazetesinde manşet olmuştu: “Güneş-Dil Teorisi, dil tetkik ilmini hakikî mecrasına sokabilecektir”… <o:p></o:p> ***       <o:p></o:p>   Ahmed Cevad Emre: “Türkün Güneşi! Andlıyız sana! / Güneşten içtik biz kana kana!”<o:p></o:p> Resmî Neşriyât cümlesinden olarak, 1934’te Türkçe ve Hint-Avrupa Dilleri (İstanbul:  Akşam Basımevi, 108 s.) ve Türkçenin Hint-Avrupa Dili ile Mukayesesi (İstanbul: Devlet Basımevi, 64 s.; 1935’te, tekrâr iki misli hacimle -120 s.-) isimli kitabları neşredilmiş olan “Güneş-Dil âlimi” Ahmed Cevad Emre’nin 3. Türk Dil Kurultayı’nın 27 Ağustos 1936 günki toplantısında müdâfaa ettiği ve “Güneş-Dil Teorisini müctemian canlandıran” tez, “Kurultayda bulunanlarca takdîrle” karşılanıyor… Emre, Tezinde, Türkcede kullanılan Fransızca asıllı ıstıl̃âhların dilden atılmasına ihtiyâc olmadığını, çünki bunların, “Güneş-Dil” usûl̃üyle menşêleri araştırıldığı zaman, Türkce asıllı olduklarının müşâhede edildiğini îzâh ediyor. Bu müddeâsına misâl̃ olarak “philosophie, philosophe” kelimelerini tahlîl ediyor. Muhâbirin hül̃âsasına nazaran:<o:p></o:p> “Ahmed Cevad, Güneş-Dil tahlilinin başlıca ameliyeleri olan ana kökü ve düşmüş vokali iade işlerinin ne gibi ilmî esaslara istinad ettiğini izah etti. Ve birer birer kelimelerin elemanlarını yazarak, türkçe ve yakutça lûgatlere müracaat ederek manalarını tesbit etti. Bu suretle gerek filos ve gerekse sofia kelimelerinin türkçe (raisor = ep) ve bundan çıkan (pil, bil = ilim), (sap, sav = söz) ve (savak = ders) sözlerinden çıkmış olduğunu itiraz kabul etmez surette isbat etti ve bu suretle Avrupa alimlerince etimolojisi karanlık olan bu kelimelerin apaydın özü arık türkçe olduğunu meydana koydu ve terminolojide kullanılan daha birçok tabirlerin halis türkçe olduklarını ilâve etti. Bu araştırma sonunda: ‘Kültür âleminde kullanılan terimlerin (ıstılahların) esasları (grek-lâtindir, türkçe olamaz) gibi bir iddia yapmakta devam edebilir miyiz?’ diye sordu. […]<o:p></o:p> “Ahmed Cevad Emre, ana dili, orijinali kaybolmuş, yalnız yazma nüshaları dünyanın her tarafına yayılmış bir kitaba benzetti. Bu kitabın en orijinal ve sahih kalmış nüshaları Pasifikten Atlantiğe kadar yayılan saha üzerinde konuşulan Türk lehçeleri olduğunu; bu lehçelerin bizimle beraber Güneş-Dil Teorisinin tahlil metodlarile mütaleasına Avrupa dilcilerinin iştirakini temenni ettiğini söyledi.”<o:p></o:p> Ahmed Cevad, “sözlerimi, Türkün Güneşine bir şairimizin iki mısrâı ile hitâb ederek bitiriyorum” diyor ve şu mısrâları haykırıyor: “Atatürk, Atatürk! Andlıyız sana! / Güneşten içtik biz kana kana!”<o:p></o:p> Gelin de bu “âlimler”in maskaralıklarına gülmeyin! <o:p></o:p> “Güneş-Dil âlimleri”nin hokkabazlıkları<o:p></o:p> Bu “Güneş-Dil âlimleri”nin ne yaman hokkabazlar olduklarına Ahmed Cevad Emre iyi bir misâl̃dir. 6-7 Şubat 1937 târihli Cumhuriyet’te neşredilen “Güneş-Dil Teorisile Tetkikler: Oval, ovul, ovar, ovarit…” başlıklı “tedk̆îk̆”i bu hünerini pek güzel sergiliyor… Mâmâfih bu “tedk̆îk̆”in bir başka câlib-i dikkat vechesi var: Başlık altında, “Atatürkün yüksek takdirine mazhar olmuş bir etüd” ihtârı yer alıyor… (İki gün tefrika edilen bu “etüd” –ki böyle rahatça kullanıldığına bakılırsa, o da “Öztürkce” olsa gerek- ilk gün, sehven, bir başka “Güneş-Dil” âliminin –İsmail Müştak Mayakon’un- imzâsıyle intişâr etti; ertesi gün bu hatâ tashîh edildi.) <o:p></o:p> İşbu “etüd”de, Emre, mezk̃ûr Fransızca kelimelerin “Öztürkce” olduğunu “isbât etmekle” kalmıyor, üstelik, -aynen Prof. Dr. Sâim Ali Dilemre ve sâire gibi- onlarda kullanılan “-al”, “-it” gibi türetmeliklerin de (“morphèmes dérivationnels”) “Öztürkce”, binâenaleyh Türkceden Fransızcaya geçmiş olduklarını iddiâ ediyor. Böylece, Türkçenin Istılâh Mes’elesi ve İdeolojik Kaynaklı Sapmalar kitabımızda (Ankara: 2013) tafsîlâtıyle îzâh ve isbât ettiğimiz vechiyle, Uydurmacanın günümüzde çok işlek hâle getirilmiş “-sAl”, “-Al”, “-Il”, “-Ul” nisbet eklerinin (> “özel, ilkel, ulusal, arsıulusal, sanal, yanal, dönel, sürel, bağıl, tekil, çoğul, özgül, siyasal, anıtsal,  toplumsal, yapısal, yaşamsal, geleneksel, nicel, denel, buzul, anayasal, tanrısal, küresel, târihsel, hukuksal, fiziksel, kimyasal, ahlâksal, ilh…”) Fransızcadan devşirme olduğuna dâir yeni bir vesîkayle karşılaşıyoruz. <o:p></o:p> Bu “etüd”den ik̆tibâs ettiğimiz birkaç pasaj, “Güneş-Dil mantığı”nın nasıl “fevkal̃beşer” ve “Güneş-Dil âlimleri”nin ne kadar mârifetli olduklarına delîldir: <o:p></o:p> “Oğul – ovul<o:p></o:p> “Telkih [telk̆îh; dölleme, aşılama] olduktan sonra ana rahminde rüşeymi veya nebatlarda daneyi teşkil eden cisme verilen ovul (fr. ovule) ismi ‘oğul’ ile gerek şekil ve gerek anlamca birdir. […]   <o:p></o:p> “Oval isminin –al eki de türkçedir”<o:p></o:p> “Oval şekli<o:p></o:p> “Yumurta biçiminde olan şeylere sıfat olarak verilen ‘oval’ isminin ‘al’ eki de türkçedir. Bir kere Güneş-Dil teorisinde ‘v. l’ unsuruna tahsis edilen ‘şümul’ kıymeti bu sözde tas tamam mevcuttur: bir şeyin oval olduğunu söylemek yumurtanın bir hususiyetini (biçimini) o şeye teşmil etmek demektir. [“Oval”in Türkcesi, “beyzî ve “söbe, söbemsi, söbüce”dir.]<o:p></o:p> “Diğer taraftan –al ekiyle teşkil edilmiş daha birçok türkçe sözler vardır: kaval, güzel, tükel ‘tam’, keval ‘içi boş’, amal, amul ‘halim’, osal ‘ihmalci’, çatal, inal ‘mutemet’ v.b. <o:p></o:p> “Ovar şekli<o:p></o:p> “Ananın karnında yumurtaların husule geldiği organa ovar-ium (fr. ovaire) denilir. Türkçe, cinslerin tayinine hizmet eden ekleri kullanmadığından, bu sözün ovar kısmı bu terimden istenilen anlamı ifadeye kâfidir. Etimolojik formülü şudur: ovar: (1) oğ + (2) ov + (3) ar. (1) Ana kök ‘ağ’ [?] hayat anlamiyledir. (2) prensipal kök ‘ov’ hayat anlamının bir obje (burada yumurta) halinde tecellisini ifade eder, (3) –ar eki de bu hayat objelerinin tekarrür ettiği yeri anlatır (eskiden mebiz veya halk dilinde yumurtalık denilen organ da bundan ibarettir). <o:p></o:p> “Türkçede ‘-ar’ ekinin ayni fonksiyonda kullanıldığı başka sözler de vardır: otar (Rad. 1. Kırgızca, Kırım – nogay) ‘otlak, merğa, çayır’, astar ‘elbisenin astarında (= altında) bulunan bez’ gibi.<img src="https://www.yenisoz.com.tr/uploads/Aral%C4%B1k-2021/11mart2022yesevizade%20(1).jpg" alt="11mart2022yesevizade (1).jpg"> Soldaki resimler (Akşam, 28.8.1936, s. 1): “Güneş-Dil Teorisi”nin propaganda kurultayı mâhiyetinde tertîb edilen Üçüncü Dil Kurultayı’ndan intibâlar: Yukarıda, “Büyük Şef”; Abdülhak Hâmid ve Maârif Vekîli Saffet Arıkan’la sohbet ediyor; aşağıda, solda, Prof. Naîm Hâzım Onat ve Ahmed Cevad Emre, “Büyük Şef”in takdîrkâr nazarları altında ve canlı yayın yapan Devlet Radyosu’nun mikrofonu önünde, harâretli birer nutukla, âdetâ vecd hâlinde, “Güneş-Dil Teorisi”ne istinâd eden tezlerini müdâfaa ediyorlar… Sağda, “Güneş-Dil âlimi” Ahmed Cevad Emre’nin -7 Şubat 1937 târihli Cumhuriyet’te- “Atatürkün yüksek takdirine mazhar olmuş bir etüd”ü: “Güneş-Dil metodu”yle, “oval, ovul, ovar, ovarit” gibi Fransızca kelimelerin aslında “Öztürkce” olduklarını “isbât ediyor”! “Güneş-Dil ekibi” içinde Emre’nin ihtisâsı, bu gibi yüzlerce Fransızca ıstıl̃âhın “hâlis Türkce olduklarını” “isbât etmek”di: “Art, artist, artistik” (Ulus, 21.1.1937, s. 1), “Dinamo, dinamik, dinamit” (Ulus, 23.1.1937, s. 2), ilh… <o:p></o:p> ***      <o:p></o:p> <o:p> </o:p>

​Kemalizmin 'Târih Tezi' ve 'Güneş-Dil Teorisi' hurâfeleri (30)

Kemalizmin 'Târih Tezi' ve 'Güneş-Dil Teorisi' hurâfeleri (30)