Ayasofya Câmii'ne "Bizans Müzesi" hakâretinin sahîh târihçesi (51)

-----

2022-12-28 00:00:00

Binâenaleyh, hayâtının uzun devrelerinde Kaymakamlık, Vâlilik, Umûmî Müfettişlik ve kısa bir devre Aydın Meb’ûsluğu ile (9 Temmuz 1934 - 9 Haziran 1935’te sâdece on bir ay) Maârif Vekîlliği yapmış olan Zeynel Abidin Özmen (Niğde, 1890 – Mudanya, 1.1.1966), bu işte, bir âletten başka bir şey değildir.    <img src="https://www.yenisoz.com.tr/uploads//WhatsApp Image 2022-12-27 at 09.58.08.jpeg" alt="WhatsApp Image 2022-12-27 at 09.58.08.jpeg"> <v:shapetype id="_x0000_t75" coordsize="21600,21600" o:spt="75" o:preferrelative="t" path="m@4@5l@4@11@9@11@9@5xe" filled="f" stroked="f"> <v:stroke joinstyle="miter"> <v:formulas> <v:f eqn="if lineDrawn pixelLineWidth 0"> <v:f eqn="sum @0 1 0"> <v:f eqn="sum 0 0 @1"> <v:f eqn="prod @2 1 2"> <v:f eqn="prod @3 21600 pixelWidth"> <v:f eqn="prod @3 21600 pixelHeight"> <v:f eqn="sum @0 0 1"> <v:f eqn="prod @6 1 2"> <v:f eqn="prod @7 21600 pixelWidth"> <v:f eqn="sum @8 21600 0"> <v:f eqn="prod @7 21600 pixelHeight"> <v:f eqn="sum @10 21600 0"> </v:f></v:f></v:f></v:f></v:f></v:f></v:f></v:f></v:f></v:f></v:f></v:f></v:formulas> <v:path o:extrusionok="f" gradientshapeok="t" o:connecttype="rect"> <o:lock v:ext="edit" aspectratio="t"> </o:lock></v:path></v:stroke></v:shapetype><v:shape id="Resim_x0020_270" o:spid="_x0000_i1026" type="#_x0000_t75" style="width:448.5pt;height:254.25pt;visibility:visible;mso-wrap-style:square"> <v:imagedata src="file:///C:/Users/user/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image001.png" o:title="" croptop="10429f" cropbottom="8005f" cropleft="6058f" cropright="12713f"> </v:imagedata></v:shape><o:p></o:p> “Güzel sanatlar birliği resim şubesinin Ankaradaki 12 inci resim sergisini açan Kültür Bakanı Bay Abidin Özmen” ve kendi el yazısıyle, Ayasofya Câmii’nin Bizans Müzesi’ne tahvîline dâir şahâdeti…  <o:p></o:p> ***  <o:p></o:p> <o:p> </o:p> 9 Aralık 1934: Ayasofya, Müzeler Müdürlüğü’ne devrediliyor<o:p></o:p> “Mutlak Şef”in İcrâ Vekîlleri Hey’etinden Ayasofya Karârnâmesi’ni çıkarttırmasından iki hafta kadar sonra, Ayasofya Câmii, Evkâf Müdürlüğü’nün idâresinden alınarak Müzeler Müdürlüğü’ne devredildi;  “Bizans Müzesi”ne tahvîli için lüzûmlu tâmir, tâdil, v.s. çalışmalarının yapılabilmesi için halka kapatıldı; bu meyânda, bahçe kapısına asılan el yazması bir levhayle Müze olduğu îlân edildi:<o:p></o:p> “Müze Tamir ve tasnif sonuna kadar KAPALIDIR!” (Milliyet, 10.12.1934, s. 1) <o:p></o:p> “Ayasofya Câmii, Bizans Müzesi oluyor”<o:p></o:p> Bu münâsebetle Necmeddin Sadak’ın gazetesinde intişâr eden haberde, Ayasofya Câmii’nin “Bizans Müzesi”ne tahvîl edilmekte olduğu açıkça ifâde ediliyordu (vâkıa, bu, âşik̃âr bir hâl̃di):<o:p></o:p> “Ayasofya camii dünden itibaren müzeler müdürlüğü idaresine geçmiştir. Evkaf ve müzeler müdürlüğü arasında devir teslim muamelesi yapılmaktadır. Bu muamelenin de bugün bitmesi umulmaktadır. <o:p></o:p> “Ayasofya camiinde binanın şöhreti ile mütenasip bir Bizans müzesi vücuda getirilecek ve memleketin en yüksek bir asarı atika [âsâr-ı atîka] müessesesi olacaktır.” (Akşam, 10.12.1934, s. 3)  <o:p></o:p> Ayasofya Câmii, İstanbul’daki Bizans eserleriyle dolduruluyor<o:p></o:p> Yunus Nadi’nin gazetesinde ise, bu yeni Kemalist İnk̆il̃âb, Müzeler Müdürü Aziz Ogan’la (İstanbul, 1888 – a.y., 1956) yapılan mül̃âkat ve resimlerle desteklenmiş geniş bir haber mevzûudur: <o:p></o:p> “Ayasofya camisinin müze olacağını evvelce yazmıştık. Bu işin tetkikile Müzeler müdürü Azizin riyasetinde bir heyet uğraşıyordu. Heyet hazırladığı bir raporu Kültür Bakanlığına [“Maârif Vekâleti”nin o zamanki yeni ismi] göndermiş, rapor Kültür Bakanlığınca muvafık görüldüğünden iki gündenberi tatbikına geçilmiştir. Bu hususta Müzeler müdürü Aziz bir muharririmize şu izahatı vermiştir: <o:p></o:p> “Mabed, Bizans devrine aid abide ve eserleri ihtiva eden bir müze haline getirilecektir”<o:p></o:p> ‘- Ayasofya dünden [9 Aralık 1934’ten] itibaren Müzeler idaresine geçmiştir. Mabed, Bizans devrine aid abide ve eserleri ihtiva eden bir müze haline getirilecektir. Bizans devrine aid, şehrimizde ne kadar eser varsa ilmî bir tasnife tâbi tutularak Ayasofyada teşhir edeceğiz. Bu eserlerden şehrimizde pek çok vardır. Bilhassa müze bahçelerinde mevcud asarı atikadan lâhidler, bu meyanda Ayasofyanın içine nakledileceklerdir. Müze idaresinin hazırladığı proje mucibince evvelâ mabedin içi tamir edilecek, düzeltilecek, bundan sonra da eserlerin yerleştirilmesine başlanılacaktır. Binanın dışarısında poyraz tarafındaki sıvaları tamir edeceğiz. Bazı ecnebi gazetelerinde yazıldığı gibi esaslı tamire şimdilik lüzum yoktur.<o:p></o:p> “Bir kısım eserleri de mabedin etrafındaki bahçede teşhir edeceğiz. Bu sebeble bahçeye beton döşenecek, etrafı çimenlerle bezenecektir. İlh…’ ” (Cumhuriyet, 11.12.1934, s. 2)  <o:p></o:p>          <img src="https://www.yenisoz.com.tr/uploads//WhatsApp Image 2022-12-27 at 09.58.07.jpeg" alt="WhatsApp Image 2022-12-27 at 09.58.07.jpeg"> <v:shape id="Resim_x0020_232" o:spid="_x0000_i1025" type="#_x0000_t75" style="width:274.5pt;height:627.75pt;visibility:visible; mso-wrap-style:square"> <v:imagedata src="file:///C:/Users/user/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image002.png" o:title="Cumhuriyet, 11.12.1934, s. 2 Ayasofya Bizans Müzesi oluyor (15.2.2022)" croptop="3253f" cropleft="794f"> </v:imagedata></v:shape><o:p></o:p> (Cumhuriyet, 11.12.1934, s. 2)  <o:p></o:p> İstanbul Fâtihinin, Ordusunun ve Milletinin vakfı, emâneti Ayasofya Câmii, sâdece üstleri kapatılmış putperestâne Bizans mozaikleri meydana çıkarılarak değil, aynı zamanda, “İstanbul’da ne kadar Bizans eseri varsa” binânın içine, bahçesine taşınarak, “Bizans Müzesi”ne tahvîl edildi… (Tamâmı taşınamasa bile, niyet bu idi…)<o:p></o:p> ***       <o:p></o:p> <o:p> </o:p>