Ayasofya Câmii'ne "Bizans Müzesi" hakâretinin sahîh târihçesi (50)

-----

2022-12-26 00:00:00

“Bu iş İcra Vekilleri Heyetince 24/11/934 te görüşülerek, caminin çevresindeki evkafa ait binaların Evkaf Umum Müdürlüğünce yıktırılarak temizlettirilmesi ve diğer binaların da istimlak ve yıkma ve binanın tamir ve muhafazası masrafları da Maarif Vekilliğince verilmek suretile Ayasofya camiinin müzeye çevrilmesi tasvip ve kabul olunmuştur. “24/11/1934<o:p></o:p> “Reisicumhur K. Atatürk (İmzâ)<o:p></o:p> “Başvekil İ. İnönü (İmzâ), Adliye Vekili Yusuf Kemal (Tengirşenk) (İmzâ), Millî Müdafaa Vekili Zekâi (Apaydın) (İmzâ), Dahiliye Vekili Şükrü Kaya (İmzâ), Hariciye Vekiline Vekâleten Şükrü Kaya (İmza) [Hâriciye Vekîli Tevfik Rüştü Aras idi], Maliye Vekili Fuat (Ağralı) (İmzâ), Maarif Vekili Zeynel Abidin (Özmen) (İmzâ), Nafia Vekili Ali (Çetinkaya) (İmzâ), İktisat Vekili (Mahmut) Celâl Bayar (İmza), Sıhhat ve İçtimaî Muavenet Vekili Refik (Saydam) (İmzâ), Gümrük ve İnhisarlar Vekili Ali Rana (Tarhan) (İmzâ), Ziraat Vekili Muhlis Erkmen (İmzâ).”<o:p></o:p>   <img src="https://www.yenisoz.com.tr/uploads//WhatsApp Image 2022-12-24 at 12.04.02.jpeg" alt="WhatsApp Image 2022-12-24 at 12.04.02.jpeg">   (Akın 2008: 121)  <o:p></o:p> Ayasofya Câmii’nin Bizans Müzesi’ne tahvîline dâir 24 Teşrînisânî 1934 târihli İcrâ Vekîlleri Hey’eti Karârnâmesi… Yalan, istismâr ve tedhîş üzerine kurulu Kemalist Propagandanın mûtâd üsl̃ûbuyle kaleme alınmış bu Karârnâmeye nazaran, Ayasofya Câmii’ni Bizans Müzesi’ne tahvîl fikri, Maârif Vekâleti’nden geliyormuş ve bu yeni Kemalist İnk̆il̃âb, İnsanlık Âlemine yeni bir ilim müessesesi kazandırdığı gibi İsl̃âm Âlemini de sevindirecek imiş!  <o:p></o:p> ***   <o:p></o:p>   Ayasofya Câmii’nin Bizans Müzesi’ne çevrilmesinden Maârif Vekîli mi mes’ûl̃dür?<o:p></o:p> Bu Karârnâmede “müze” fikrinin Maârif Vekâletine atfedilmesine bakarak, bâzı muharrirler, bu iddiâyı ciddîye alıyor ve bu icrâatın başlıca fâili olarak, o devrin Maârif Vekîli (1935’teki ünvânıyle “Kültür Bakanı”) Zeynel Abidin Özmen’i işâret ediyorlar. Hâl̃buki Kemalist Rejimin totaliter yapısı îcâbı böyle bir hâl̃ bahis mevzûu olamıyacağı gibi, 1929’dan îtibâren hâdiselerin seyri de, bu faraziyeyi boşa çıkarır. Kaldı ki, elimizde, bizzât Zeynel Abidin Özmen’in, bu icrâatın kimin eseri olduğuna dâir, üstelik kendi el yazısıyle şahâdeti mevcûd bulunuyor… <o:p></o:p> “Hacettepe Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Anabilim Dalı’ndan Mehmet Şahin’in” gün ışığına çıkardığı (Mert İnan’dan naklen) işbu vesîkadan anlaşıldığına nazaran, “29.II.1944” târihinde Ayasofya Müzesi’ni ziyâret eden Zeynel Abidin Özmen, hemen orada, sıcağı sıcağına, Ayasofya’yle  al̃âkalı intibâlarını ve onun müzeye tahvîline dâir hâtıralarını k̃ağıda döküp imzâlamış, bu pek kıymetli şahâdet, günümüze ulaşmıştır. Bunda, Özmen, gâyet vâzıh bir ifâdeyle, 1934 senesinde, “Büyük Şef”in mâl̃ûm işret sofralarından birinde hazır bulunurken, onun, “Ayasofya’nın bir dine ve bir sınıfa mal olarak kalmaktansa bütün akvam ve edyanın ziyaretine açık olarak bir müze haline getirilmesinin uyğun ve bilhassa bu yeni müzede Bizans eserlerinin toplanması muvafık olacağını” ileri sürdüğünü, bunun üzerine, kendisinin de, “ertesi gün, o zaman Başbakan olan sayın İsmet İnönü’ne bu muhavere ve mütalâaları” naklettiğini, “bu görüşmelerden ilham alarak”,  24 Kasım 1934 târihli Hükûmet Karârnâmesi’nde atıfta bulunulan “müzekkere”sini kaleme aldığını beyân ediyor:<o:p></o:p> “Bizans Müzesi” fikrinin bizzât “Büyük Şef”e âid olduğuna dâir Maârif Vekîlinin şahâdeti<o:p></o:p> “Ayasofya Müzesini ziyaret ettim. Mimari ve tarihî çok büyük kıymeti olan Ayasofya bizatihi bir müze ise de içindeki eserler ihtişamını daha artırmış ve abideyi daha cazip bir hale sokmuştur.<o:p></o:p> “Bu ziyaret dolayısile; bir zamanlar Bizans aleminin, Hıristiyan dininin ve bilahare uzun zamanlar da müslümanların en kudsî ve muhteşem bir mabedi olan Ayasofyanın müze haline getirilmesindeki hatıraları da tarihî bir vesika olarak kayit etmeyi muvafık buluyorum. <o:p></o:p> “1934 senesinde maarif vekili bulunduğum zaman, bir gün, tamamı tamamına tarihini hatırlayamadığım bir akşam yemeğinde Merhum Atatürkün sofrasında, her zaman olduğu gibi ilmî, ictimaî ve tarihî konular üzerinde konuşuluyor idi. Söz Ayasofyaya ve karşısındaki muazzam Sultan Ahmet camisine intikal etti. Atatürk başta olarak Ayasofya’nın bir dine ve bir sınıfa mal olarak kalmaktansa bütün akvam ve edyanın ziyaretine açık olarak bir müze haline getirilmesinin uyğun ve bilhassa bu yeni müzede Bizans eserlerinin toplanması muvafık olacağı ilmî bir şekilde konuşuldu. <o:p></o:p> “Bu görüşmelerden ilham alarak ertesi gün o zaman Başbakan olan sayın İsmet İnönüne bu muhavere ve mütaleaları bildirdim ve  Ayasofya’nın tarihî ve mimari bakımlardan bir müze olarak kullanılmasının daha muvafık olacağı cihetle Evkafın tahliye edilerek müze olarak kullanılmak üzere maarif bakanlığına devrini teklif eden Başbakanlığa hitaben yazılan ve bu işte ilk yazılı vesika olan müzekkeremi de takdim ettim, bu yazım Başbakanlıktan evkaf umum müdürlüğüne havale edildi, Vekiller Heyetince de tasdik edildi, İstanbul müzeler müdürlüğü elile maarif bakanlığı camii teslim aldı ve müze haline koymağa başladı. Bu gün gelişmiş haldedir.<o:p></o:p> “29-II-1944. (İmzâ)<o:p></o:p> “Abidin Özmen.” (Mert İnan’ın 15.6.2020 târihli Milliyet’teki haberine dercedilen vesîkadan kendimiz deşifre ettik; kezâ  <o:p></o:p> <a href="https://belgelerlegercektarih.files.wordpress.com/2015/02/abidin-c3b6zmen-ayasofya-hatira-atatc3bcrk-ayasofya-m-kemal-ayasofya.jpg">https://belgelerlegercektarih.files.wordpress.com/2015/02/abidin-c3b6zmen-ayasofya-hatira-atatc3bcrk-ayasofya-m-kemal-ayasofya.jpg</a>; 21.2.2022)<o:p></o:p> <o:p> </o:p>