Ayasofya Câmii'ne "Bizans Müzesi" hakâretinin sahîh târihçesi (46)

-----

2022-12-22 00:00:00

<img src="https://www.yenisoz.com.tr/uploads//WhatsApp Image 2022-12-21 at 14.04.16.jpeg" alt="WhatsApp Image 2022-12-21 at 14.04.16.jpeg">(Cumhuriyet, 22.2.1934, s. 2) The New York Times gazetesi: Hz. Îsâ’yı hayâlen tasvîr eden bu Bizans mozaiği gibi, Ayasofya’nın sâir mozaiklerinin de gün ışığına çıkarılıp “eski hâline ircâ olunması” şerefi, Mustafa Kemâl’e âiddir…<o:p></o:p> ***    <o:p></o:p>   Sadri Ertem, Mustafa Kemâl̃’i têyîd ediyor: “Ayasofya’nın en müstahak olduğu vazîfe, Bizans Müzesi olmaktır!”<o:p></o:p> Mustafa Kemâl̃’in -“Ayasofya Bizans Müzesi” hamlesiyle- ecnebî matbûâtın bir kısmının iltifâtlarına mazhar olmasını iftihârla nakleden yerli mutbûât (yânî tamâmı prangalanmış Kemalist matbûât), hâl̃iyle ondan çok daha harâretle bu yeni Kemalist İnk̆il̃âbı medh-ü-senâ ediyor, onu san’at̃perverlik ve “Türklerin büyük toleransı” yutturmacalarıyle haklı çıkarmıya çalışıyordu… <o:p></o:p> Ayasofya Câmii’ne “Bizans Müzesi” darbesini san’at̃ nâmına haklı çıkarmıya çalışanlara bir misâl̃, Çıkrıklar Durunca (Resimli Ay Neşr., 1930), Sovyet Rusya Hatıralarım (1932),  Bir Varmış Bir Yokmuş (Maarif Vekâleti Neşr., 1933), Türk İnkılâbının Karakterleri (Maarif Vekâleti Neşr., 1933), Politika Felsefesi (Dün ve Yarın Tercüme Külliyatı, 1935), Avrupa’nın İskeleti (Kanaat Kitabevi, 1939), Orta Okul İçin Tarih III (Maarif Vekâleti Neşriyâtı, 1941) gibi kitabların müellifi, 1939-1943 devresinin Kütahya Meb’ûsu Sadri Etem Ertem’dir (İstanbul, 1898 – Ankara, 13.11.1943). Us kardeşlerin Vakit (müetâkiben Kurun, nihâyette tekrâr Vakit) gazetesinin muharrirlerinden Ertem’in fıkrası, “Ayasofya Müze” başlığını taşıyor. Onun bâtıl noktainazarınca, Ayasofya, İnsanlık târihinde, kilise veyâ câmi olarak bir kıymet ifâde etmezmiş; o, bütün kıymetini, bir san’at̃ şâheseri olmasına medyûn imiş ve şimdi (herhâl̃de Kemalistleri kasdederek) “biz”, onu, bu sıfatla “Dünyâ Medeniyetine hediye ediyor” imişiz:<o:p></o:p> “Gazeteler yazıyor:<o:p></o:p> “Ayasofya camii bir İstanbul müzesi haline konacak, bu müzede İstanbulun Bizans ve Osmanlı [???] devrine ait eserler toplanacaktır.<o:p></o:p> “Ayasofya için en güzel, en şerefli vazife bu idi. Dünün budunlararası sanat kıymeti ne bir dinin, ne de sadece uhrevî ibadetlerin derunî hazlariyle ifade olunabilirdi.<o:p></o:p> “Ayasofya ne kilise olarak, ne cami olarak insan tarihinde bir mana ifade etmez [eder]. Onun ifade ettiği mana, yüksek sanat zevki, üstün medeniyet kültürüdür. <o:p></o:p> “Eğe kıyısında doğmuş Anadolulu ustanın elinde şekilleştikten sonra o, vakıa, senelerce, senelerce cami [mâbed] olarak, kâh Hıristiyanları, kâh Müslümanları kubbesi altında topladı. Fakat onun duvarlarına yaslanan, temelleriyle birlikte sürülmeğe başlıyan yaşıyan insanların ebedî sanat her şeyden üstün kıymet aldı. [Bozuk, mânâsız cümle! Herhâlde bir tertîb hatâsıdır…]<o:p></o:p> “Nasıl Mevlâna Şeyhten evvel sanatkâr, Dante Hıristiyandan evvel şairse, Ayasofya da her şeyden, her vasıftan önce, güzeldir. Beşeri bir güzellik, beşeri kültürün ifadesidir. […]<o:p></o:p> “Onu (geniş bir toleransla) 1934 e kadar sakladık, şimdi gene onu dünya medeniyetine, dünya sanatinin bir şaheseri olarak hediye ediyoruz.<o:p></o:p> “Artık Ayasofya hakiki rolünü alıyor. En haklı, en müstahak olduğu vazifesini görmeğe başlıyor.” (Sadri Etem, “Ayasofya Müze”, “İşaretler” sütûnu, Vakit, 8.9.1934, s. 3) <o:p></o:p> <o:p> </o:p>