Ayasofya Câmii'ne "Bizans Müzesi" hakâretinin sahîh târihçesi (45)

-----

2022-12-21 00:00:00

Sap ile samanı birbirine karıştıran fanatik Kemalist Halil Ethem Eldem’in Münâfıkça beyânâtı Yunus Nadi veyâ çok daha muhtemelen bizzât “Büyük Şef”in başmakâlesinin hemen yanındaki sütûnda Halil Ethem’in beyânâtı haber yapılmış, haber metni, Halil Ethem ile Whittemore’un yanyana çekilmiş bir resmi ve “Ayasofya’nın dahilinden bir manzara”nın altına yerleştirilmişti. Mustafa Kemâl̃’in İstanbul Meb’ûsu tâyîn etmiş olduğu Arkeolog (ve Müzeler Umûm Müdürü) Halil Ethem Eldem, “Büyük Şef”ine minnet borcunu, mozaiklerin meydana çıkarılıp restore edilme çalışmalarını destekliyen beyânâtıyle bir nebze ödemiş oluyor… <o:p></o:p> Sap ile samanı birbirine karıştıran Halil Ethem’in “fetvâ”sına nazaran, İslâmda tasvîr yasağı olmadığı gibi insan ve hayvan resimleri önünde namaz kılmakta da beis yoktur ve bir asır evveline kadar zâten böyle ibâdet edilmekte imiş, ancak Abdülmecîd Han’dan îtibârendir ki Müslümanlar “taassub”a sapıp tasvîrler önünde namaz kılmayı reddetmiş, mozaikleri de badanayle kapatmışlar… <o:p></o:p> “Büyük Şef”in veyâ kalemşörünün, Avrupa Medeniyeti nâmına Müslümanlığa ve Osmanlı Türklüğüne nefretle cephe alan başmakâlesine mukâbil, Halil Ethem’in beyânâtı, Müslümanların zihnini bulandırarak onları yapılan işin meşrûiyetine inandırma gayreti içindedir… <o:p></o:p> Cumhuriyet gazetesi, “Halil Ethem Beyefendinin bu beyanatını”, “gayet kıymetli ve âlimane” olduğu takdîmiyle, “aynen neşrediyor”:<o:p></o:p> “İslâmda tasvirin men’i sonradan uydurma bir şeydir. Kur’anda buna dair bir kelime bile yoktur. <o:p></o:p> “Hatta hicretin ta bidayetinde ve yirminci senesinde bir tarafı kelimei şehadet, diğer tarafı Bizans İmparatorlarının resimlerini havi ve Mısır’da mazrup altın sikkeler olduğu gibi Emevi halifesi Abdülmelik ki gene hicretin ilk asrında yaşıyordu, kendi tasvirile sikke ve madalya bastırmıştır.<o:p></o:p> “Bağdat’ta Tılsımkapısı namındaki bir kale kapısının üzerinde bir halifenin kabartma resmi vardı. <o:p></o:p> “Emevi halifesi Velid’in Suriye çölünde inşa ettirdiği bir sarayın duvarları insan resimlerile boyanmıştı. Bu binanın harabesi resimlerle beraber elân mevcuttur.<o:p></o:p> “Mardin’de altıncı hicrî asırda hükûmet eden ve sünnî mezhepte olan Artık oğullar[ın]ın bastıkları bütün sikkelerde insan resimleri vardı. Böyle daha nice misaller getirilebilir.<o:p></o:p> “Fatih İstanbul’u aldığı vakit kiliselerin resimlerile mozayıklarına dokunmadı. Evliya Çelebi Ayasofya’nın tasvirli mozayıklarından bahsediyor. Gene 1730 tarihlerinde İstanbul’a gelen bir ecnebi seyyah Ayasofya’nın dahilinde mevcut olan resimli mozayıkların örneğini çıkarmıştır ve kitabında münderiçtir. Türklerin İstanbul’da buldukları mozayıkları tahrip etmedikleri Kariye ve Fethiye camilerinin tezyinatile müeyyettir. Kariye camiini Hadım Ali Paşa sadrazam iken camie çevrmişti, resimleri olduğu gibi muhafaza etti.<o:p></o:p> “Sultanahmet meydanında Dikilitaş’ın kaidesindeki kabartma resimler de olduğu gibi kalmıştır.<o:p></o:p> “Fatih Sultan Mehmed’in resme ne kadar merakı olduğu bütün cihanda malûmdur. Hatta Venedik’ten ressamlar celbederek kendi portre ve madalyasını yaptırdığı gibi Topkapı sarayındaki köşkleri de resimlerle tezyin ettirmişlerdi. Ondan sonra gelen ve pek mutaassıp oldukları malûm olan Osmanlı sultanlarının ekserisi Avrupa’lı ressamlar vasıtasile kendi portrelerini yaptırmışlardır ki elân bunlar mevcuttur.<o:p></o:p> “Ayasofya’da bilhassa Abdülmecid’in zamanında yapılan büyük tamirde resimlerin üzerleri çirkin badanalarla örtülmüştür.<o:p></o:p> “Amerika’lı âlim M. (Whittemore) bu nefis asarı temizleyip meydana çıkarmağa uğraşıyor, ve bu yolda pek büyük masraf ihtiyar ediyor. Buna teşekkür edeceğimiz yerde bazı gazeteler bunun bir dinî maksada mebnî olduğunu ileri sürerek aleyhinde yazdılar. Sabık Maarif Vekili Esat Bey Ayasofya’da bir iskelenin üzerine çıkıp mozayıkların nasıl temizlendiğini bizzat gördü. ‘Cumhuriyet’ te buna dair sitayişkârane beyanatı vardır. <o:p></o:p> “Bu âlim sırf ilim ve san’at namına bu zahmeti ihtiyar ediyor. Eğer şu bulunduğumuz cumhuriyet devrinde ve bize bahşettiği serbestîye rağmen o resimlerin meydanda durmasında bir mahzur varsa üzerlerine bir perde konabilir ki gülünç bir mes’eledir.<o:p></o:p> “Bizde bu taassup ancak son yüz sene içinde iyice yerleşmiştir. Evvelleri böyle değildi!..” (Cumhuriyet, 14.11.1932, s. 4) <o:p></o:p>           <img src="https://www.yenisoz.com.tr/uploads//WhatsApp Image 2022-12-20 at 10.29.57.jpeg" alt="WhatsApp Image 2022-12-20 at 10.29.57.jpeg"> (Cumhuriyet, 14.11.1932, s. 1)<o:p></o:p> Münâfıkça beyânâtında sap ile samanı birbirine karıştıran fanatik Kemalist Halil Ethem Eldem, Bizans âşığı Hıristiyan misyoneri Thomas Whittemore ile… Haberde başlık olarak kullanılan ifâde, çok muhtemelen Mustafa Kemâl̃’e âiddir: “Bunlar artık dinî değil, yalnız ilmî mahiyeti haiz yüksek kıymetli eserlerdir”… <o:p></o:p> ***   <o:p></o:p> New York Times gazetesinin Mustafa Kemâl̃’e iltifâtı<o:p></o:p> Ayasofya’da, Bizans Müzesi’ne hazırlık olarak mozaikler gün ışığına çıkarılıp restore edildikce, Kemalist matbûât, zaman zaman bunları haber yapıyor, bu meyânda, ecnebî matbûâtın bu çalışmalara dâir iltifâtlarına da iftihârla yer veriyordu. Bunlardan İngiliz The Times gazetesini (Cumhuriyet’ten ik̆tibâs ederek) yukarıda bahis mevzûu etmiştik. Yine Cumhuriyet gazetesi, 22 Şubat 1934 târihli nüshasında, bu def’a, (Amerika’da Yahûdiler tarafından neşredilen) The New York Times gazetesinin iltifâtlarını naklediyor. Hz. Îsâ’nın mozaikle muhayyel bir tasvîrinin altına dercedilen habere nazaran, Ayasofya’nın bütün mozaikleri gibi bu mozaiğin de gün ışığına çıkarılıp “eski hâline ircâ olunması” şerefi, Mustafa Kemâl̃’e âiddir:<o:p></o:p> “Amerikalı Mister Vitmor tarafından Ayasofya camisinde uzun müddet çalışılarak oradaki eski mozaikların [Metinde böyle!] meydana çıkarıldığı malûmdur. Nevyork Times gazetesi meydana çıkarılan bu mozaikların fotoğraflarını neşretmiştir. <o:p></o:p> “Amerikan gazetesi koyduğumuz resmin altına şu satırları yazmıştır:<o:p></o:p> ‘Bir Türk camisinde İsanın başı: İstanbuldaki Ayasofya camisinin imparatorlara mahsus olan methalinde merkezî resim ve halesi. Milâdın altıncı asrına ait olan bu resim, Türkiye Reisicumhuru Gazi Mustafa Kemal Paşanın ve Türkiye Heyeti Vekilesinin lûtuf ve müsaadesile Amerika Bizans Enstitüsü reisi M. Tomas Vitmor tarafından eski haline irca olunmuştur.’ ” (Cumhuriyet, 22.2.1934, s. 2)<o:p></o:p> <o:p> </o:p>