Ayasofya Câmii'ne "Bizans Müzesi" hakâretinin sahîh târihçesi (41)

-----

2022-12-17 00:00:00

7 Haziran 1931: “Ayasofya Bizans Müzesi” için ilk adım atılarak, Whittemore’a Mozaikleri meydana çıkarma izni veriliyor<o:p></o:p> Nitekim, ziyâretinin üzerinden henüz iki sene geçmemişken, Ayasofya Câmii’nin Bizans Müzesi’ne tahvîli istikâmetinde ilk resmî adımın atıldığı görülüyor. Bu, Whittemore’a Bizans mozaiklerini meydana çıkarması için çalışma izni veren 7 Haziran 1931 târihli Hük̃ûmet Karârnâmesi’dir. Altında, en başta “Reisicumhur Gazi M. Kemâl ve Başvekil İsmet” imzâlarının yer aldığı bu Karârnâmeye nazaran:<o:p></o:p> “Amerikada Boston şehrinde kâin ‘The Byzantine İnstitute’ namındaki ilim müessesesinin Müdürü olan Mr. T. Whittemore ne [’a,] İstanbul Müzesinde mütehassıs bir zatın nezaret ve mürakabesi altında Ayasofya Camiinin sıvaları altında kalan muzayıkların meydana çıkarılması ve tetkikat yapılmasına müsaade verilmesi; Maarif Vekâletinin 27/4/931 tarih ve 962 numaralı tezkeresiyle yapılan teklifi üzerine İcra Vekilleri Heyetinin 7/6/931 tarihli içtimaında tasvip ve kabul olunmuştur. 7/6/931.” (Erkin Akın, Cumhuriyet Döneminde Ayasofya, Çanakkale 18 Mart Üni. Yük Lisans Tezi, 2008, Ekler ve aynı müellif, “Ayasofya Camisi’nin Müzeye Çevrilmesi Üzerine Bir Araştırma”, Türk Dünyası Araştırmaları, Temmuz-Ağustos 2020, 125/247, ss. 313-328’de s. 319’a nazaran: Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi, No: 030-018-02-20-37-18) <o:p></o:p>   <img src="https://www.yenisoz.com.tr/uploads//WhatsApp Image 2022-12-16 at 15.03.05.jpeg" alt="WhatsApp Image 2022-12-16 at 15.03.05.jpeg"> (Akın 2008: 125) <o:p></o:p> Ayasofya Câmii’nin Bizans Müzesi’ne tahvîli için atılan ilk adım: Whittemore’a Bizans mozaiklerini meydana çıkarma ve restore etme müsâadesi veriliyor (7 Haziran 1931)…<o:p></o:p> ***   <o:p></o:p>  <o:p></o:p> Ayasofya Bizans Müzesi hazırlığı için İngiliz matbûâtından Mustafa Kemâl̃’e alkış<o:p></o:p> Mustafa Kemâl̃’in, imzâladığı İcrâ Vekîlleri Hey’eti Karârnâmesiyle, Ayasofya Câmii’nin Bizans Müzesi’ne tahvîli ard niyetiyle Câmi’in içindeki mozaiklerin Amerikan Bizans Enstitüsü ve Whittemore tarafından gün ışığına çıkarılmasına resmen müsâade etmesi, İngiliz The Times gazetesinin de iltifâtına mazhar olmuş ve Yunus Nadi’nin gazetesi, bunu manşet haberi yapmıştı:<o:p></o:p> “15 asırlık Ayasofya yeniden gençleşecek!<o:p></o:p> “Amerikan Bizanten enstitüsü, mabedi ve mozaiklarını [mozaiklerini] tamir edecek<o:p></o:p> “Taymis gazetesi yazıyor:<o:p></o:p> “Ayasofya camiinin tezyinatı hariciyesinin Amerika’daki Bizantin enstitüsü tarafından temizlenmesine, muayene ve tamir edilmesine Türkiye hükûmeti tarafından müsaade edilmiştir. Bu enstitü Bizans sanayii nefisesine ait tetkikatı terviç ve teşvik için üç sene evvel Müttehidei Amerika’da tesis edilmiş idi. Müessese Bizans sanayii nefisesine ait kıymettar eserleri elde etmek gayesini takip etmeyip belki Bizans sanayii nefisesinin inkişafında göstermiş olduğu hareketleri tesbit ve Bizans abidelerini muhafaza maksadını takip etmektedir.<o:p></o:p> “San’at âleminde gayet meşhur olan Ayasofya camii tezyinatının esaslı ve itinalı bir surette muayenesi ve mozayiklerinin iyice muhafazası için verilen karar umum asarı atika mütehassısları tarafından memnuniyetle karşılanacaktır. Bu mesai bu tarihî binanın emsalsiz ihtişam ve azametine [azâmeti] ve tarihte geçirmiş olduğu inkılâplarla mütenasip bir surette esaslı ve vâsi olacaktır. Bu mühim teşebbüs için Türkiye Cumhuriyeti Maarif Vekili Esat Bey [Sel̃ânikli Mehmet Esat Sagay], Türkiye Etnoğrafya müzesi müdürü Hâmit Zübeyr [Koşay] ve İstanbul müzesi umum müdürü Aziz [Ogan] Beylerle muavini Dr. Mesfid’in [Prof. Dr. Arif Müfid Mansel’in] teşriki mesaisi vadedilmiştir. Millî müzenin uzun müddet umum müdürü olup şimdi meb’us bulunan [Arkeoloğ] Halil [Ethem Eldem] Bey de enstitüye bu hususta muavenet edecektir. <o:p></o:p> <o:p> </o:p>