Ayasofya Câmii'ne "Bizans Müzesi" hakâretinin sahîh târihçesi (37)

-----

2022-12-13 00:00:00

- 3. Fasıl: SEL̃ÂNİKLİ MUSTAFA KEMÂL̃, AYASOFYA CÂMİİ’Nİ NASIL BİZANS MÜZESİ’NE TAHVÎL ETTİ? Bu başlık altında, üzerinde durmamız l̃âzım gelen başlıca mes’eleler şunlardır:<o:p></o:p> - Ayasofya Câmii’ni Bizans Müzesi’ne tahvîl fikir ve mes’ûl̃iyeti Mustafa Kemâl̃’e mi, yoksa başka bir resmî şahsıyete veyâ müesseseye mi âiddir?<o:p></o:p> - Ayasofya Câmii’ni Bizans Müzesi’ne tahvîl siyâseti nasıl başladı, nasıl seyretti, ne zamân hedefine ulaştı, bu siyâseti alenen kimler destekledi, aleyhde bulunanlar oldu mu, olabildi mi, Müslümanlardan muhâlif bir ses yükselebildi mi? <o:p></o:p> Bilhassa ilk suâl̃e cevâb vermek için, Uluğ İğdemir’in bir kitabından ik̆tibâs ettiğimiz –büyük vesîka kıymetini hâiz- bir resimden ve İğdemir’in bir makâlesinden yola çıkacak, bu mes’ele hakkında, evvelki neşriyâtımızı hatırlatacak, müteâk̆iben Whittemore üzerinde duracak ve muhtelif mes’eleri ele alarak, dâimâ mevsûk mâl̃ûmât vererek mevzûu genişletecek, adım adım Ayasofya Câmii’nin nasıl müzeleştirildiğini tâk̆îb edecek, netîce îtibâriyle, “Resmî Târih”i bir kerre daha nakzeden târihî hak̆îkat̃leri gün ışığına çıkarmış olacağız… <o:p></o:p> Ayasofya Câmii’nin “Mutlak Şef” tarafından “Bizans Müzesi” yapıldığı ink̃âr olunabilir mi?<o:p></o:p> <img src="https://www.yenisoz.com.tr/uploads//WhatsApp Image 2022-12-12 at 14.00.43.jpeg" alt="WhatsApp Image 2022-12-12 at 14.00.43.jpeg"> (İğdemir 1973: Lev. VII)      <o:p></o:p> ***   <o:p></o:p>    “Mutlak Şef”in, Ayasofya Câmii’ndeki Bizans mozaiklerini gün ışığına çıkarıp restore eden Amerikalı Thomas Whittemore ile sohbet ederken görüldüğü resmin çekildiği târih, 8 Temmuz 1932’dir. (“Şef”in, Birinci Tarih Kongresi münâsebetiyle verdiği çay ziyâfetinin târihi…) Ayasofya Câmii’nin “Mutlak Şef”in irâdesiyle “Bizans Müzesi”ne tahvîl edildiğinin birçok delîlinden biri de, İğdemir’in Cumhuriyetin 50. Yılında Türk Tarih Kurumu kitabından (Ankara: T. Tarih Kurumu Yl., 1973) ik̆tibâs ettiğimiz bu resimdir. Elbette onu başka verilerle bir arada mütâl̃aa etmek şartıyle… <o:p></o:p>   Bu cümleden olarak, mesel̃â, bahis mevzûu resmi iftihârla neşreden İğdemir, 27 Kasım 1965 târihli Ulus gazetesinde neşredilen “Ayasofya Müzesi” başlıklı makâlesinde, kat’î bir ifâdeyle, Ayasofya Câmii’ni “Bizans Müzesi”ne tahvîl edenin Mustafa Kemâl̃ olduğunu, binâenaleyh, (İl̃âhî bir emre îtirâz edilemiyeceği gibi) onun bu tasarrufuna da muhâlefet edilemiyeceğini, bu hükmünün kat’iyen değiştirilemiyeceğini beyân eder:<o:p></o:p> “Ayasofya, 1935 de, Atatürk’ün emriyle müze haline getirilmiştir. […] Ayasofya Müzesinin ortadan kaldırılmasını düşünmek, Atatürk’ün anısına ihanet olduğu kadar onun evrensel düşüncelerini hiçe saymak olur. Türk aydınları böyle bir işi yapamazlar.” (Uluğ İğdemir, Yılların İçinden, Ankara: T. Tarih Kurumu Yl., 1976, s. 88)<o:p></o:p> M. Uluğ İğdemir<o:p></o:p> İğdemir gibi birinin bu husûstaki şahâdetinin elbette büyük kıymeti vardır; zîrâ o, (Adana’da kendi neşri olan Türk Sözü gazetesinin 26 Birinci Teşrîn 1935 târihli nüsahasında “Atatürk Sevgisi” başlığı altında kaleme aldığı başmakâlesinde, “Atatürk, ilâhlaşmış bir insandır.” sözüyle,) Mustafa Kemâl̃’i alenen ve düpedüz “il̃âh” îlân edecek kadar fanatik bir Kemalist olmanın ötesinde, “Mutlak Şef”in –sâliklerine- en mühim emânetlerinden biri olan Tarih Kurumu’nun, başlangıcından îtibâren, –inanılmaz bir şekilde- 50 sene Umûmî K̃âtibliğini (veyâ “Başsekreterliğini” ve “Genel Müdürlüğünü”) yapmak gibi bir imtiyâzın sâhibi olmuştur. Aşağıdaki muhtasar tercümeihâlinden de anlaşılacağı vechiyle, o, efk̃ârıumûmiyenin yakından tanımadığı “nüfûzlu perde-arkası şahsıyetler”den biridir:<o:p></o:p> 1900’de, Sabataîlerin asırlardır yaygın olarak mesk̃ûn bulundukları Trakya mıntıkasında, Çanakkale vil̃âyeti, L̃apseki kazâsına bağlı Çardak nâhiyesinde doğmuş olan M. Uluğ İğdemir’in tercümeihâl̃ bilgilerini, dokuz sene zarfında (21.4.1973-18.1.1982) “Tarih Kurumu Başkanlığı”nı deruhde eden, 1948-1949’da Ankara Üniversitesi Rektörü, 27 Mayıs İhtil̃âl̃inin Esâs Kânûnunu (Esâsiye’sini) hazırlıyan Encümen’in Reîsi, İhtil̃âl̃ Meclisi’nde CHP Mümessili, Fanatik Kemalizmin elkitablarından Atatürk’ten Düşünceler’in müellifi, Londra Obediyansına tâbi Türkiye Hür ve Kabûl Edilmiş Masonlar Büyük Locası’nın Mimar Sinan Araştırma Locası müessislerinden Ord. Prof. Dr. Enver Ziya Karal’ın (Kosova, 1906 – Ankara, 19.1.1982, Karşıyaka Mez.), 1979’da, İğdemir’in Doğumunun 80. Yıldönümü Merâsiminde îrâd ettiği nutka medyûnuz. (Başka hiçbir kaynakta tercümeihâl̃ine tesâdüf edemedik.)<o:p></o:p> <o:p> </o:p>