Protestolar İran'ın tamamına yayıldı: Rejim devrilebilir mi?

İran Araştırmaları Merkezi (İRAM) Başkanı Dr. Hakkı Uygur, İran'da başörtüsü zorunluluğuna ve polis şiddetine karşı protestoları TRHaber'e değerlendirdi. Eylemler rejimi devirmeye yönelik kitlesel protestolara dönüşse de yönetimin bu tür eylemlere alışkın olduğunu söyleyen Uygur, dünya çok fazla krizle karşı karşıya olduğu için İran'daki olayların ikinci planda kalacağını söyledi.

Dünya 20.09.2022, 15:56 20.09.2022, 18:36
Abone ol
Protestolar İran'ın tamamına yayıldı: Rejim devrilebilir mi?

İran Araştırmaları Merkezi (İRAM) Başkanı Dr. Hakkı Uygur, İran'da başörtüsü zorunluluğuna ve polis şiddetine karşı yapılan protestolar hakkında TRHaber'e konuştu. İran'da çok fazla politik ve ekonomik sorun olduğuna dikkat çeken Uygur, bu şartlar altında tepkilerin artabileceğini ve protestoların İran genelinde çok daha fazla yayılabileceğini söyledi. İran yönetiminin protestolara alışkın olduğunu söyleyen Uygur, dünya birçok krizle karşı karşıya iken İran'daki protestoların ikinci planda kalacağını ve rejimin kolay kolay devrilmeyeceğini belirtti. ABD-İran ilişkileri konusunda konuşan Uygur, İran'da mevcut rejim hüküm sürdüğü müddetçe ABD ile İran arasında ciddi bir yakınlaşma olmayacağını söyledi.  

İRAM Başkanı Dr. Hakkı Uygur

'KÜRTLERİN YOĞUN OLDUĞU BÖLGELER DAHA POLİTİZEDİR'

Mahsa Amini adlı genç kızın ölümünden sonra gösteriler öncelikle Kürtlerin yoğun olduğu bölgelerde başladı, İran'ın Batı şehirlerinde. Özellikle dikkat edildiğinde Salı günü itibarıyla Tahran'da da çok sayıda gösteriye şahidiz. Tebriz Üniversitesi gibi Tahran dışındaki yerlerde de artık gösteriler var. Başlarda genç kızın Kürt olması, ailesinin Sakızlı olması hatta kendisinin de misafir olarak gittiği Tahran'da bu olayın başına gelmesi Kürtlerde daha fazla hassasiyet yarattı. Tabi, göz önünde bulundurmak lazım ki Kürtlerin yoğun olarak yaşadığı şehirler İran'da her zaman daha politizedir. Bunun birçok tarihi, siyasi sebebi vardır. Ancak hassasiyet daha fazladır merkeze karşı. Dolayısıyla bu da daha fazla tetiklemiştir.

'YASADIŞI KÜRT ÖRGÜTLERİ ÇAĞRI YAPIYOR'

Biz yasadışı Kürt örgütlerinin çağrılar yaptığını duyduk. Kuzey Irak'ta Mesut Barzani'nin şahsen bu genç kızın ailesine telefon açtığını duyduk. Dolayısıyla Kürtler için daha hassas bir mesele. 

'İRAN'IN TAMAMINA YAYILDI'

Bugün itibarıyla bu olay artık İran'ın tamamına yayılmış durumda. Bunu başörtüsü zorunluluğuna karşı bir tepki olarak okumak lazım. 79 devriminden beri sürekli gündemde bir konu. Devrimden birkaç yıl sonra artık tamamen zorunlu hale getiriliyor ve ilk günden itibaren çeşitli kesimlerin tepkisini çekiyor. Devrimin başında zorunlu olmayacak diye halka verilen sözler var. Ancak bir müddet sonra bazı nedenlerle de zorunlu hale getiriliyor. 80li yıllarda çok fazla bir tepki çekmiyor, savaş şartları var. 

'DEVRİMİN TEMELLERİYLE İRTİBATLANDIRILAN BİR KONU'

İran daha kapalı bir toplum ama 90lara 2000lere geldiğimizde özellikle genç kuşaklarda, okumuş kadınlar arasında başörtüsü zorlamasının tutmadığını görüyoruz. Nitekim yurtdışındaki İranlılara baktığınızda veya ülke içindeki büyükşehirlerde biraz gezindiğinizde bunu rahatlıkla anlayabiliyorsunuz. Ama bir taraftan da bu, yönetim için çok önemli bir konu, ideolojik bir konu. Doğrudan devrimin temelleriyle irtibatlandırılan bir konu. "Biz bunun için mi devrim yaptık? Bunun için mi şehit verdik?" denilen bir konu haline geldi başörtüsü zorunluluğu. Dolayısıyla çözümü de çok kolay değil bu noktada.

'İRAN'IN ÇOK FAZLA POLİTİK-EKONOMİK PROBLEMİ VAR'

Nasıl bir ara yol bulunur, bilmiyorum. Bunu biraz zaman gösterir. Sosyal medyanın da tabi etkisi çok büyük bunda. Daha önce lokal kalabiliyordu bu olaylar. Ama şimdi bu görüntüleri anında bütün dünya görüyor. Arabadan atılan, düşen, polis tarafından dövülen genç kızlar her yerde tepki çekiyor. Bir de malumunuz, İran'ın çok fazla politik-ekonomik problemi var. Yaptırımlar var, Amerika'yla problemleri var, fakirlik var, yolsuzluk, kötü yönetim... Bütün bunlar üzerine böyle bir şey olduğu zaman tabi tepkiler de çok daha fazla olabiliyor.

'REJİMİN ENDİŞESİ YOK YÖNETİM ŞERBETLİ'

Devrime kadar gidecek bir durum olduğunu zannetmiyorum. Tabi, devrim adı üstünde ansızın gelişen protestolar... Yarın sokaklara milyonlar dökülür, ne olur bilemeyiz ama bugün gördüğümüz noktada böyle bir durum yok. Rejimin de öyle bir endişesi olduğunu düşünmüyorum. Çünkü deyim yerindeyse, çok şerbetli bir yönetim var İran'da. Daha önce defalarca bu tür protesto gösterileriyle karşılaşmış, hatta Arap Baharı'nın hemen öncesinde, 2009'daki seçimlerden sonra milyonlarca kişi Tahran'da gösteriler yapmıştı. Ancak İran onu da atlatabilmişti.

İran Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi

'DÜNYADA BİRÇOK KRİZ VARKEN HABERLER 2. SIRADA YER ALIR'


Burada daha lokal görüntüler var şu an için. Kalabalıklar çok büyük değil, çok yaygın değil olaylar. Dolayısıyla uluslararası toplumdan birtakım kınama mesajları gelir, eleştriler gelir vs. İnsan hakları kuruluşları ama son tahlilde bunlar çok da etkili olmaz. Zaten dünyada da birçok kriz varken bu haberler 2. 3. sırada yer alan bir gelişme olarak görülür. 

'OBAMA İLE RUHANİ ANLAŞMASI KISA SÜRDÜ'

ABD ile İran arasında bir yakınlık olduğunu söylemek abartmak olur. İran ABD arasında nükleer görüşmeler var ama bu görüşmeler biliyorsunuz ki bir neticeye varmadı. Obama zamanında, 2015'te Hasan Ruhani ile imzalanan anlaşma bile çok kısa sürdü. Sonra Trump'la birlikte askıya alındı ve Kasım Süleymani'nin öldürülmesi ile düşmanlık yeni bir boyut kazandı. Dolayısıyla mevcut rejim İran'da işbaşındayken Amerika ile ilişkilerin gelişmesi mümkün değil.

İran eski Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani ve ABD eski Devlet Başkanı Barack Obama

'İRAN'A BASKI YAPMAK İÇİN GÜZEL BİR ARAÇ'

Demokratlar yönetimde. Muhtemelen bir iki bildiri yayımlarlar. Kadın hakları, özgürlükler falan derler. Amerikalıların bu konuları hep araçsallaştırdığını da biliyoruz. Kendi çıkarlarına uygun olduğu zaman insan hakları meselesi görüyorlar. Bu da İran'a baskı yapmak için güzel bir araç olur, bunu kullanırlar. Yoksa 2009 olaylarında Obama da o zaman tarafsız kalmıştı, Batı, Amerika genellikle kendi çıkarlarını önceler. 

ÖZEL HABER: Beyza Türkyılmaz

Yorumlar (0)
Yorum yapabilmek için lütfen üye girişi yapınız!